|
Τὸ καθολικὸ ἱδρύθηκε ἀπὸ τὸν Ὅσιο Ἀθανάσιο, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν παράδοση, ἔχασε τὴ ζωή του μαζί με ἄλλους 6 τεχνίτες, ὅταν ἕνας ἀπὸ τοὺς τρούλους κατέπεσε κατὰ τὴν κατασκευή του. Χαρακτηριστικὸ τοῦ ἀρχιτεκτονικοῦ τύπου ποὺ ἐφάρμοσε ὁ Ὅσιος στὸν καθολικὸ ναὸ εἶναι οἱ δύο εὐρύχωροι χοροὶ τῶν ψαλτῶν καὶ ἡ λιτὴ γιὰ τὴν ἀνάλογη ἀκολουθία. Ὁ τύπος αὐτὸς καθιερώθηκε ἀπὸ ἐκεῖ καὶ ὕστερα ὡς ἁγιορείτικος καὶ στὶς γενικὲς γραμμές του ἀντιγράφηκε στὰ καθολικὰ τῶν ἄλλων μονῶν ποὺ ἱδρύθηκαν στοὺς ἑπομένους αἰῶνες. Ὃ ναὸς τοιχογραφήθηκε τὸ 1535 ἀπὸ τὸν μεγάλο ζωγράφο Θεοφάνη καὶ εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ καλύτερα δείγματα ζωγραφικῆς τόσο τοῦ Θεοφάνη, ὅσο καὶ τῆς ἐποχῆς ποὺ σημάδεψε ἡ καλλιτεχνική του δημιουργία.
Τὰ ἔξοδα τῆς τοιχογράφησης ἀνέλαβε ὁ τότε μητροπολίτης Βέροιας Νεόφυτος. Ὁ νάρθηκας ὠστόσο ζωγραφίστηκε μόλις τὸ 1854 μὲ ἔξοδα τοῦ ἀρχιμανδρίτη τῆς Μονῆς Βενιαμίν. Στὰ βόρεια τῆς λιτῆς βρίσκεται τὸ παρεκκλήσι τῶν 40 Μαρτύρων, μέρος τοῦ ὁποίου καταλαμβάνει ὁ τάφος τοῦ Ὁσίου Ἀθανασίου. Στὰ νότια τῆς λιτῆς βρίσκεται τὸ παρεκκλήσι τοῦ Ἁγίου Νικολάου, τοιχογραφημένο ἀπὸ τὸν ζωγράφο Φράγκο Κατελάνο τὸ 1560.
Ἡ τράπεζα καὶ ἡ φιάλη Ἡ τράπεζα, ἀπέναντι ἀπὸ τὴν κεντρικὴ εἴσοδο τοῦ καθολικοῦ, ἔχει σχῆμα σταυροῦ καὶ εἶναι ἡ μεγαλύτερη σὲ διαστάσεις μέσα στο Ἅγιον Ὄρος. Τὸ ἐσωτερικό της εἶναι κατάγραφο μὲ τοιχογραφίες ποὺ ἀποδίδονται στὸν Θεοφάνη ἢ στὴ Σχολή του καὶ ἔγιναν μὲ ἔξοδα τοῦ μητροπολίτη Σερρῶν Γενναδίου, ὁ ὁποῖος χρηματοδότησε καὶ τὴ στέγασή της, γιατὶ οἱ τροῦλοι ποὺ τὴ σκέπαζαν ὡς τότε εἶχαν πάθει ζημιὲς ἀπὸ τοὺς σεισμούς. Ἡ φιάλη δίπλα στὸ κυπαρίσσι, ποὺ κατὰ τὴν παράδοση φύτεψε ὁ ἴδιος ὁ ὅσιος Ἀθανάσιος, εἶναι κτίσμα τοῦ 11ου αἰώνα. Ὁ θόλος στηρίζεταί σὲ κίονες καὶ τὰ διαστήματα μεταξὺ τῶν κιόνων κλείνουν θωράκια μὲ γλυπτὲς παραστάσεις. 0ἱ τοιχογραφίες ποὺ καλύπτουν τὸν θόλο ἔγιναν τὸ 1635.
Τὸ ὀχυρωματικὸ τεῖχος τοῦ περιβόλου ἀπὸ τὴν εἴσοδο τῆς Μονῆς μέχρι τὴ μέση περίπου τῆς νότιας πτέρυγας διατηρήθηκε, κατὰ τὴν παράδοση, ὅπως ἦταν στὰ χρόνια τοῦ κτίτορα. Τὴ ΝΔ. γωνία τοῦ τείχους καταλαμβάνει ὁ λεγόμενος πύργος τοῦ Τσιμισκῆ, ὁ ὁποῖος ἀνακαινίστηκε, σύμφωνα μὲ μιὰ ἐπιγραφή, τὸ 1688. Ἀξιοσημείωτο γεγονὸς εἶναι ἡ διατήρηση τῶν τάφων τριῶν πατριαρχῶν στῇ Ν. πτέρυγα τῶν κελιῶν: Ἀνθίμου (1628), Διονυσίου (1696) καὶ Ἱερεμία (1735).
Ἡ βιβλιοθήκη καὶ τὸ σκευοφυλάκιο Ἡ βιβλιοθήκη καὶ τὸ σκευοφυλάκιο στεγάζονται σὲ χωριστὸ κτήριο πίσω ἀπὸ τὸ καθολικό. Ἡ βιβλιοθήκη περιλαμβάνει περισσότερα ἀπὸ 2.000 χειρόγραφα καὶ εἰλητάρια καὶ εἶναι μία ἀπό τὶς πλουσιότερες συλλογὲς τοῦ κόσμου. Ἀνάμεσα στὰ ἄλλα, ξεχωρίζουν τὰ εἰκονογραφημένα μὲ λαμπρὲς μικρογραφίες, ποὺ καλύπτουν χρονικὰ τὴν τέχνη τῆς δεύτερης χιλιετίας. Στὸ σκευοφυλάκιο σώζονται: χειρόγραφο Εὐαγγέλιο μὲ χρυσὸ κάλυμμα, δῶρο τοῦ αὐτοκράτορα Νικηφόρου Φωκᾶ, μίτρες πατριαρχῶν, μεγάλη συλλογὴ ἀμφίων, ὁ λεγόμενος «σάκκος τοῦ Νικηφόρου Φωκᾶ», διάφορα ἐκκλησιαστικὰ σκεύη, ἐγκόλπια καὶ ὁ περίφημος Κουβαρᾶς, χειρόγραφο μὲ τὰ ὀνόματα τῶν μοναχῶν ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τοῦ Ὁσίου Ἀθανασίου μέχρι σήμερα. Ἡ συλλογὴ ἐπίσης τῶν εἰκόνων τῆς Μονῆς εἶναι ἀπὸ τὶς σπάνιες καὶ περιλαμβάνει περισσότερες ἀπὸ 2.500 φορητὲς εἰκόνες, ποὺ καλύπτουν μὲ πολλὰ παραδείγματα τὴν τέχνη σχεδὸν ὁλόκληρης τῆς δεύτερης χιλιετίας. Παρεκκλήσια Μέσα στὴ Λαύρα βρίσκονται ἀκόμη τὰ ἑξῆς παρεκκλήσια: τῆς Παναγίας τῆς Κουκουζέλισσας, τοῦ Ἁγίου Μιχαὴλ Συννάδων, τοῦ Ἁγίου Ἀθανασίου, τοῦ πρωτομάρτυρα Στεφάνου στὸν πύργο τοῦ Τσιμισκῆ κ.ἄ., συνολικὰ 17. Ἔξω ἀπὸ τὴ Μονὴ ὑπάρχουν, τέλος, 19 παρεκκλήσια, 5 καθίσματα καὶ 10 κελιὰ στὶς Καρυές. ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΠΑΠΥΡΟΣ ΛΑΡΟΥΣ ΜΠΡΙΤΑΝΝΙΚΑ |
