Η ΨΗΦΙΔΩΤΗ ΕΙΚΩΝ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΠΑΜΜΑΚΑΡΙΣΤΟΥ

  περίφημος Βυζαντινὸς Ναὸς Παναγίας τῆς Παμμακαρίστου, ὁ ὁποῖος μετὰ τὴν Ἅλωσιν καὶ συγκεκριμένα ἀπὸ τὸ 1456 μέχρι τὸ 1587 ἀπετέλει τὴν ἕδραν τοῦ Πατριαρχείου, εἶχε τὸ μεγάλο προνόμιο νὰ κατέχῃ μίαν ἀπὸ τὰς σπουδαιοτέρας ψηφιδωτὰς φορητὰς εἰκόνας, τὴν πασίγνωστον Παναγίαν τὴν Παμμακάριστον. Ἀναφορὰ τῆς εἰκόνος γίνεται ἀπὸ τὸν Στέφανον Gerlach, ὁ ὁποῖος τὸ 1578 ἐπεσκέφθη τὸ Πατριαρχεῖον, τὸ ὁποῖον ἐστεγάζετο τότε εἰς τὸν ναὸν τῆς Παμμακαρίστου καὶ ἀφῆκε περιγραφήν του στὴν Τurcograecia τοῦ Μαρτίνου Κρουσίου, καθὼς ἐπίσης καὶ ἀπὸ τὸν Μανουὴλ Μαλαξόν, ὅστις δημοσιεύων εἰς τὴν αὐτὴν ἱστορικὴν ἔκδοσιν τὴν «Πατριαρχικὴν ἱστορίαν μέχρι τὸ 1581» γράφει: «...καὶ ἐν τῷ δεξιῷ μέρει (τοῦ τέμπλου) ἡ εἰκόνα τῆς ὑπεραγίας Θεοτόκου τῆς Παμμακαρίστου, ὡραιοτάτη καὶ λαμπρή». Ὅταν ὁ ναὸς τῆς Παμμακαρίστου μετετράπη εἰς τέμενος - τὸ Φετχιγιὲ τζαμί - μαζὶ μὲ τὰ κειμήλια ποὺ μετεφέροντο εἰς τὰς περιπλανήσεις τοῦ Πατριαρχείου πρὸς ἀναζήτησιν στέγης - «τὰ θησαυρίσματα τοῦ Πατριαρχείου ἀπὸ Ναοῦ εἰς Ναὸν μεταφερόμενα» κατὰ Γεδεών - ἦτο καὶ ἡ ἱστορικὴ εἰκών.

Μὲ τὴν τελικὴν ἐγκατάστασιν τοῦ Πατριαρχείου εἰς τὸ Φανάριον ἡ εἰκὼν τῆς Παμμακαρίστου ἐτοποθετήθη εἰς περίοπτον θέσιν τοῦ τέμπλου τοῦ Πανσέπτου Πατριαρχικοῦ Ναοῦ εἰς τὸ νότιον κλῖτος. Πολὺ ἀργότερον (τὸ 1798) ὁ Πατριάρχης Γρηγόριος ὁ Ε´ μετέτρεψε τὸ νότιον αὐτὸ κλῖτος εἰς παρεκκλήσιον πρὸς τιμὴν τῆς Θεοτόκου διὰ χάριν τῆς εἰκόνος τῆς Παμμακαρίστου, ποὺ ἐξακολουθεῖ μέχρι σήμερον νὰ κοσμῇ τὸν Πατριαρχικὸν Ναὸν εἰς τὸ σημεῖον αὐτό.

πὶ Πατριαρχείας τοῦ λογίου καὶ φιλοκάλου Φωτίου Β´ (1929-36) καὶ κατὰ τὸ ἔτος 1933, ἔφθασε εἰς τὴν Πόλιν ὁ μέγας καθηγητὴς τῆς Χριστιανικῆς καὶ Βυζαντινῆς Ἀρχαιολογίας εἰς τὸ Πανεπιστήμιον Ἀθηνῶν καὶ διευθυντὴς τοῦ Βυζαντινοῦ Μουσείου Γεώργιος Σωτηρίου, ὁ ὁποῖος κατόπιν ἐντολῆς τοῦ Πατριάρχου κατέγραψε «ἑκατὸν τριάκοντα πέντε παλαιὰς φορητὰς εἰκόνας ναῶν καὶ μονῶν Κωνσταντινουπόλεως, περιχώρων καὶ τῶν νήσων, ὧν πολλαὶ ἀξιολογώτατοι διά τε τὴν ἀρχαιότητα καὶ τὴν τέχνην των, ἐλάχισται ἀτυχῶς μετεφέρθησαν εἰς τὰ Πατριαρχεῖα...». Ἡ εἰκὼν τῆς Παμμακαρίστου, μαζὶ μὲ τὴν ψηφιδωτὴν εἰκόνα τοῦ Τιμίου Προδρόμου, ἐστερεώθη, ἐκαθαρίσθη καὶ συνεπληρώθη ὕστερον ἀπὸ τολμηρὰς καὶ καθοριστικὰς ἐπεμβάσεις τοῦ καλλιτέχνου Κ. Βασματζίδη καθὼς ἀνεκοίνωσε εἰς τὴν Ἀκαδημίαν Ἀθηνῶν ὁ Γ. Σωτηρίου τὸ 1933. Ἡ Παναγία ἱστορεῖται κατὰ τὸν τύπον τῆς Ὁδηγητρίας. Φέρει σκοῦρον ἐρυθρόμαυρον μαφόριον μὲ χρυσὰς παρυφὰς καὶ ἄστρα εἰς τὴν κεφαλὴν καὶ τὸν ὦμον. Ἐνθυμίζει μεταεικονομαχικὴν περίοδον καὶ δὴ Μακεδονικὴν Σχολήν. Μὲ τὴν δεξιάν της χεῖρα ἡ Θεοτόκος «δεικνύει» τὸν υἱόν της, κρατοῦσα Αὐτὸν ἐξ᾽ εὐωνύμων. Ὁ δὲ Κύριος φέρει κλειστὸν εἰλητάριον εὐλογῶν Αὐτὴν μὲ τὴν Δεξιάν Του.
 


[English]

Αρχική Σελίς Ὄπισθεν
Ἐπιστροφή
Περιεχόμενα