[English] Printer-friendly version
The Ecumenical Patriarch
The Ecumenical Patriarchate
Bishops of the Throne
List of Patriarchs
Other Orhodox Churches
Theological and various articles
Ecological activities
Youth ministry
Interchristian relations
Conferences
Photo gallery
Holy Monasteries and Churches
Creed
Church calendar
Icons
Byzantine music
Contact details

Μελέτιος Α´ ὁ Πηγᾶς

Ἦτο μία μεγάλη ἐκκλησιαστικὴ προσωπικότητα τοῦ 16ου αἰῶνα, Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας (1590-1601), χρημάτισας συνάμα καὶ τοποτηρητὴς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου εἰς χαλεποὺς καιροὺς (1597-1598).

Ἐγεννήθη τῷ 1549 εἰς Χάνδακα τῆς Κρήτης ὑπὸ εὐκατάστατου καὶ εὐσεβοῦς οἰκογενείας, ἔλαβε ἀξιόλογον ἐγκύκλιο μόρφωσι καὶ συνέχισε τὰς ἀνώτερας αὐτοῦ σπουδὰς εἰς τὸ Πανεπιστήμιο τοῦ Παταβίου. Μετὰ τὴν ἐπιστροφή του, ἠσπάσθη τὸν μοναχικὸ βίο ἐν τῇ ἱερὰ μονὴ Ἀγκαράθου τῆς Κρήτης, εἰς ἣν ἡγούμενος ἦτο ὁ μετέπειτα πατριάρχης Ἀλεξανδρείας Σίλβεστρος (1566-1590). Ὡς ἡγούμενος τῆς μονῆς Ἀγκαράθου μετὰ τὴν ἀποχώρηση τοῦ Σιλβέστρου, ἠγωνίστηκε μὲ ζῆλο ἐναντίον τῆς λατινικῆς προπαγάνδας, παρὰ τὴν ἀρχικὴ θετικὴ στάση του ὡς πρὸς τὴν ἰδέα τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς ἑνότητος τῶν Ἐκκλησιῶν Ἀνατολῆς καὶ Δύσεως, ὅπως, καὶ οἱ φίλοι του Μάξιμος Μαργούνιος καὶ Γαβριὴλ Σεβῆρος. Ἡ ἐγκατάστασίς του εἰς τὴν ἱερὰ μονὴ Σινὰ δὲν εἶναι ἄσχετη μὲ τὴν ἐπιθυμία του ὅπως ὑπηρετήσῃ τὸ πατριαρχεῖο Ἀλεξανδρείας. Ἤδη δὲ τὸ 1579 συνώδευσε τὸν ἀρχιεπίσκοπο Σιναίου Εὐγένιο ἐν Ἱεροσολύμοις διὰ τὴν ἐκλογὴ τοῦ πατριάρχου Ἱεροσολύμων Σωφρονίου (1579-1608).

Συντόμως ἀναφέρεται ὡς κληρικὸς καὶ πρωτοσύγκελλος τοῦ πατριαρχείου Ἀλεξανδρείας. Ἐπεδόθη μὲ ζῆλο εἰς τὴν ἀναδιοργάνωσι τοῦ κλήρου καὶ τοῦ μοναχισμοῦ τοῦ πατριαρχείου, ἐνῷ παράλληλα ἠγωνίστηκε μὲ ὁμιλίας καὶ πραγματείας νὰ περιορίσῃ τὴν λατινικὴ προπαγάνδα εἰς τὴν Αἴγυπτο. Οἱ ἀγῶνές του οὕτοι ἐπηρέασαν καὶ τὴν στάσι του εἰς τὴν διαμάχη τῶν φίλων τοῦ Γαβριὴλ Σεθήρου καὶ Μαξίμου Μαργουνίου, ἀφοῦ μὲ ἐπιστολή του (1583) προσπάθησε νὰ πείσῃ τὸν δεύτερο γιὰ τὸ ἀνέρειστο τῶν ἑνωτικῶν του ἰδεῶν. Ἀνάλογες ἐπιφυλάξεις εἶχε καὶ διὰ τὶς σχέσεις μὲ τοὺς Προτεστάντας, ὅπως φαίνεται καὶ ἀπὸ τὴν ἀλληλογραφία του μὲ τὸν καθηγητὴ τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Τυβίγγης Μαρτίνο Κρούσιο (ὅστις ἀπέθανε τὸ 1607). Αἱ ἐπανειλημμέναι καὶ μακροχρόνιαι ἀπουσίαι τοῦ πατριάρχου Ἀλεξανδρείας Σιλβέστρου καθιστούσαν ὑπεύθυνη τὴ διακονία του ὡς πατριαρχικοῦ ἐπιτρόπου ἐν Κάϊρῳ, ἀλλὰ δὲν ἐνεπόδισαν τὴν συγγραφική του δραστηριότητα. Κατὰ τὴν μετάβασί του εἰς τὴν Ῥωσία, διέμεινε περὶ μιὰ τριετία (1584-1587) εἰς τὴν Κωνσταντινούπολη, ὅπου καὶ ἐστήριξε μὲ ὁμιλίας, ἐπιστολὰς καὶ περιοδείας τὸ δοκιμαζόμενο ὑπὸ τὴν δράσι τῶν Ἰησουιτῶν ὀρθόδοξο πλήρωμα. Τῷ ἔτει 1588 ἐπεσκέφθη τὸν πατριάρχη Σίλβεστρο ἐν τῇ νήσῳ Ῥόδο καὶ ἠναγκάσθη νὰ ἐπωμιστῇ τὴν εὐθύνη τοῦ πατριαρχικοῦ ἐξάρχου (1588-1590) καὶ τῆς διαδοχῆς εἰς τὸν πατριαρχικὸ θρόνο.

Μετὰ τὸν θάνατο τοῦ Σιλβέστρου, ἐχειροτονήθη πατριάρχης Ἀλεξανδρείας ὐπὸ τοῦ πατριάρχου Ἀντιοχείας Ἰωακεὶμ (5 Αὐγούστου 1590), ἀνταποκρινόμενος στὸ καθολικὸ αἴτημα τῆς ἱεραρχίας, τοῦ κλήρου καὶ τοῦ λαοῦ τοῦ πατριαρχείου. Ἡ ἄθλια κατάσταση τοῦ πατριαρχείου ἀπὸ τὶς καταπιέσεις τῶν μουσουλμάνων, τὸν προσηλυτισμὸ τῶν Λατίνων καὶ τὰ βαρύτατα χρέη ὑπῆρξαν τὸ πρώτιστο μέλημα τοῦ πατριάρχη, μὲ ἀπώτερο στόχο τὴν ἀναδιοργάνωση τοῦ Πατριαρχείου. Παράλληλα, ἔδειξε μεγάλο ἐνδιαφέρον διὰ τὶς Ὀρθόδοξες σχέσεις καὶ τὰ διεκκλησιαστικὰ προβλήματα. Τὸ 1593 συμμετήσχε εἰς τὴν ἐνδημοῦσα σύνοδο τῆς Κωνσταντινουπόλεως γιὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἀνακήρυξης τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ῥωσίας εἰς πατριαρχεῖο ὑπὸ τοῦ Οἰκουμενικοῦ πατριάρχου Ἱερεμία Β´ (1589) καὶ διὰ τὴν ἀντιμετώπισι διαφόρων ἐκκλησιαστικῶν προβλημάτων, ἐνῷ τῷ 1594 ἀπέστειλε τὸν Κύριλλο Λούκαρι εἰς τὴν Μικρὰ Ῥωσία διὰ νὰ στηρίξῃ τοὺς Ὀρθοδόξους εἰς τὸν ἀγῶνα ἐναντίον τῆς οὐνιτικῆς πολιτικῆς τῆς Πολωνίας καὶ τῶν Ἰησουιτῶν. Παράλληλα, ἔδειξε μεγάλο ἐνδιαφέρον γιὰ τοὺς «ἡμιορθοδόξους» Κόπτες τῆς Αἰγύπτου καὶ τῆς Αἰθιοπίας, τόσο γιὰ τὴν περιφρούρησή τους ἀπὸ τὴ λατινικὴ προπαγάνδα, ὅσο καὶ γιὰ τὴ σύσφιγξη τῶν σχέσεών τους μὲ τοὺς Ὀρθοδόξους. Μεγάλο ἐνδιαφέρον ἔδειξε γιὰ τὴν ὀρθὴ ἀντιμετώπιση τοῦ ἀρχιεπισκοπικοῦ ζητήματος, τόσο στὴν Κύπρο (1592) ὅσο καὶ εἰς τὴν μονὴ Σινά, ἐνῷ ἀπησχολήθη εἰδικότερα μὲ τὰ προβλήματα τοῦ μοναχισμοῦ (Ἁγίου Ὄρους, Πάτμου κ.λπ.).

Τὸ πανορθόδοξό του κύρος ἐξεφράσθη ὄχι μόνον διὰ τῆς ἀναμίξεως του εἰς τὴν ἐπίλυση τῶν προβλημάτων πλείστων Ὀρθόδοξων Ἐκκλησιῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς γενικοτέρας ἀναγνωρίσεως τῆς προσωπικότητός του. Μετὰ τὸν θάνατο τοῦ Ἱερεμία Β´, ἐδέχθηκε ἀλλεπάλληλας πιέσεις διὰ νὰ ἐκλεγῇ πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ἀλλὰ πάντοτε ἀπέκρουσε τὶς πιέσεις διὰ νὰ παραμείνῃ πιστὸς τῇ διακονίᾳ τοῦ ἐμπεριστάτου θρόνου τῆς Ἀλεξανδρείας. Περιορίσας τὰ χρέη τοῦ πατριαρχείου, ἀνῳκοδόμησε μὲ τὴ συνδρομὴ καὶ τοῦ ἡγεμόνα τῆς Μολδοβλαχίας Ἰερεμίου νέο πατριαρχικὸ οἶκο, οὕτω λύσας πολλὰ ἀπὸ τὰ πιεστικὰ προβλήματα τοῦ πατριαρχείου, δίχως νὰ ἀναστείλῃ τὴν συγγραφική του δραστηριότητα, ὡς τὸν πρόωρο θάνατό του ὅτε ἦτο μόλις 52 ἐτῶν (1601).

Ἀπὸ τὸ συγγραφικό του ἔργο διακρίνονται τὰ δογματικὰ ἀντιρρητικά, ὅπως· Περὶ τῶν ἀχράντων μυστηρίων (1709)· Περὶ Πάπα Κατήχησις - Ὀρθόδοξος Διδασκαλία- Στρωματεῖς- Κατά Λουθήρου καὶ Καλβίνου λόγος - Χρυσοπηγὴ κ.λπ. Εἰδικότερης μνείας ἄξια εἶναι ἡ πλουσία του ἐπιστολογραφία μὲ σημαντικὰς πνευματικὰς προσωπικότητας τῆς ἐποχῆς του, καθὼς καὶ αἰ ὁμιλίαι του.

Β. ΦΕΙΔΑΣ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ·
Ἀ. Νινολάκη, Μελέτιος Πηγᾶς, Χανιὰ 1903
Χρ. Παπαδοπούλου, Ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἀλεξανδρείας, Ἀλεξάνδρεια 1935
Γ. Βαλέτα, Μελέτιος Πηγᾶς, Χρυσοπηγή, Ἀθήνα 1958
Ν. Τωμαδάκη, «Ἀνέκδοτοι Ἐπιστολαὶ Μελετίου τοῦ Πηγᾶ πρὸς τὴν ἱερὰν μονὴν τοῦ Γδερνέτου» εἰς τὰ Κρητικὰ Χρονικά, 5, 1951, σ. 263-274.

 

Ἐπιστροφή
Ἐπιστροφή