Τῷ Μεγάλῳ Σαββάτῳ ἑσπέρας: ΠΑΝΝΥΧΙΣ

Ὁ Ἱερεύς: «Εὐλογητός ὁ Θεός...».
Ὁ Πατριάρχης: «Δόξα σοι, ὁ Θεός ἡμῶν, δόξα σοι. Βασιλεῦ οὐράνιε...».
Ὁ Ἀναγνώστης: Τρισάγιον. «Κύριε, ἐλέησον» (ιβ´), Δόξα, Καί νῦν, «Δεῦτε προσκυνήσωμεν...».
Ὁ Ν´ Ψαλμός: (Χῦμα). Ἀμέσως μετά τοῦ στίχου· «Δόξα σοι, ὁ Θεός ἡμῶν, δόξα σοι» ψάλλομεν τόν Κανόνα· «Κύματι θαλάσσης...».
Μετά τήν θ´ ᾨδήν ὁ Ἱερεύς λέγει ἐκ τοῦ Ἱεροῦ Βήματος τό Τρισάγιον, τό Ἀπολυτίκιον· «Ὅτε κατῆλθες...», τήν Ἐκτενῆ· «Ἐλέησον ἡμᾶς ὁ Θεός...», καί μετά τήν ἐκφώνησιν· «Ὅτι ἐλεήμων καί φιλάνθρωπος...», τήν Ἀπόλυσιν· «Ὁ ἀναστάς ἐκ νεκρῶν...».

ΤΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ

Ὁ Ἱερεύς μέ πλήρη ἱερατικήν στολήν κρατῶν ἐν τῇ δεξιᾷ χειρί τό Ἱερόν Εὐαγγέλιον καί ἐν τῇ ἀριστερᾷ του λαμπάδα ἀνημμένην ἐκ τῆς ἐν τῷ Ἱερῷ Βήματι ἀκοιμήτου Κανδήλης, ἀνοιγομένων τῶν Βημοθύρων ἐξέρχεται τοῦ Ἱεροῦ Βήματος ψάλλων εἰς ἦχον πλ. α´ τό· «Δεῦτε λάβετε φῶς ἐκ τοῦ ἀνεσπέρου φωτός καί δοξάσατε Χριστόν τόν Ἀναστάντα ἐκ νεκρῶν», καλεῖ τούς πιστούς νά ἀνάψωσι τάς πασχαλινάς λαμπάδας των. Οἱ Χοροί ἐναλλάξ ψάλλουσι τό αὐτό Τροπάριον μέχρις ὅτου ὅλοι λάβουσι τό ἱερόν φῶς. Ἀκολούθως ψαλλομένου τοῦ Ἀναστασίμου Στιχηροῦ· «Τήν Ἀνάστασίν Σου, Χριστέ Σωτήρ...» ὁ Ἱερεύς μεθ' ἁπάσης τῆς πομπῆς φθάνει μέχρι τοῦ διά τήν τελετήν τῆς Ἀναστάσεως ηὐτρεπισμένου χώρου, ἀποθέτει τό Ἱ. Εὐαγγέλιον ἐπί τοῦ τρισκελίου, ἀναγινώσκει τό Β´ Ἑωθινόν· «Διαγενομένου τοῦ Σαββάτου...». Οἱ Χοροί· «Δόξα Σοι, Κύριε, δόξα Σοι».

ΟΡΘΡΟΣ

Ὁ Ἱερεύς ἐκφωνεῖ· «Δόξα τῇ ἁγίᾳ καί ὁμοουσίῳ...».
Ὁ Χορός· «Ἀμήν».
Ὁ Ἱερεύς ψάλλει εἰς ἦχον πλ. α´ τό Ἀναστάσιμον Τροπάριον· «Χριστός ἀνέστη ἐκ νεκρῶν...», τρίς· θυμιῶν κύκλῳ τό τρισκέλιον καί τόν λαόν. Εἶτα ἀπαγγέλλει ἐμμελῶς τούς 4 στίχους· «Ἀναστήτω ὁ Θεός...» κτλ. καί τό Δόξα, Καί νῦν, τῶν Χορῶν ψαλλόντων ἐναλλάξ τό «Χριστός ἀνέστη ἐκ νεκρῶν...», μεθ' ὅ ὁ Ἱερεύς ἐπαναλαμβάνει πάλιν τό αὐτό Τροπάριον καί οἱ Χοροί συμπληρώνουσιν αὐτό διά τοῦ ἀκροτελευτίου αὐτοῦ· «καί τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωήν χαρισάμενος».
Συναπτή: Μεγάλη, καί ἡ Ἐκφώνησις· «Ὅτι πρέπει...». Μετά ταῦτα ὁ Ἱερεύς μεθ' ἁπάσης τῆς πομπῆς εἰσοδεύει εἰς τόν Ἱ. Ναόν ψάλλων τόν Εἱρμόν τῆς α´ ᾨδῆς τοῦ Κανόνος τῆς Ἀναστάσεως· «Ἀναστάσεως ἡμέρα...», ἐν συνεχείᾳ οἱ Χοροί ἐπαναλαμβάνουσι τόν Εἱρμόν καί ψάλλουσι τά τροπάρια ἑκάστης ᾨδῆς ὡς ἑξῆς· Τό α´ Τροπάριον μέ προῧμνιον «Δόξα τῇ ἁγίᾳ Ἀναστάσει Σου, Κύριε», τό αὐτό Τροπάριον μετά τοῦ αὐτοῦ προϋμνίου, τό β´ Τροπάριον εἰς τό· Δόξα, καί τό τρίτον εἰς τό· Καί νῦν, εἶτα ἐπαναλαμβάνεται ὁ Εἱρμός τῆς ᾨδῆς – Καταβασία, καί τά Τροπάρια· «Χριστός ἀνέστη...» τρίς, «Ἀναστάς ὁ Ἰησοῦς...» ἅπαξ καί ἡ μικρά Συναπτή μέ ἐκφωνήσεις.
Μετά τήν α´ ᾨδήν: Ὅτι Σόν τό κράτος...
Μετά τήν γ´ ᾨδήν: Ὅτι Σύ εἶ ὁ Θεός ἡμῶν...
Μετά τήν δ´ ᾨδήν: Ὅτι ἀγαθός καί φιλάνθρωπος...
Μετά τήν ε´ ᾨδήν: Ὅτι ἡγίασται καί δεδόξασται...
Μετά τήν ς´ ᾨδήν: Σύ γάρ εἶ ὁ Βασιλεύς...
Μετά τήν ζ´ ᾨδήν: Εἴη τό κράτος τῆς Βασιλείας Σου...
Μετά τήν η´ ᾨδήν: Ὅτι ηὐλόγηταί Σου τό ὄνομα...
Ἀπό γ´ ᾨδῆς, ἡ·
Ὑπακοή: «Προλαβοῦσαι τόν ὄρθρον...», (χῦμα).
Ἀφ' ς´ ᾨδῆς·
Κοντάκιον: «Εἰ καί ἐν τάφῳ...».
Οἶκος: «Τόν πρό ἡλίου Ἥλιον...».
Συναξάριον: Τῆς ἡμέρας καί τό Ὑπόμνημα τοῦ Πεντηκοσταρίου. Ἀμέσως τό· «Ἀνάστασιν Χριστοῦ...» τρίς,
καί τό· «Ἀναστάς ὁ Ἰησοῦς...» ἐπίσης τρίς
Ἡ Τιμιωτέρα: Οὐ στιχολογεῖται, ἀντ' αὐτῆς ἡ θ´ ᾨδή τοῦ Κανόνος μετά τῶν Μεγαλυναρίων.
1. Μεγάλυνον, ψυχή μου, τόν ἐθελουσίως παθόντα καί ταφέντα καί ἐξαναστάντα τριήμερον ἐκ τάφου.
«Φωτίζου, φωτίζου...».
2. Μεγάλυνον, ψυχή μου, τόν ἐξαναστάντα, τριήμερον ἐκ τάφου, Χριστόν τόν ζωοδότην.
«Φωτίζου, φωτίζου...»
3. Χριστός τό Καινόν Πάσχα, τό ζωόθυτον θῦμα, ἀμνός Θεοῦ, ὁ αἴρων τήν ἁμαρτίαν κόσμου.
«Ὤ θείας! ὤ φίλης!...»
4. Σήμερον πᾶσα κτίσις ἀγάλλεται καί χαίρει, ὅτι Χριστός ἀνέστη καί ᾍδης ἐσκυλεύθη.
«Ὤ θείας! ὤ φίλης!...»
5. Δόξα... Μεγάλυνον, ψυχή μου, τῆς τρισυποστάτου καί ἀδιαιρέτου Θεότητος τό κράτος.
«Ὤ Πάσχα τό μέγα...»
6. Καί νῦν... Χαῖρε, Παρθένε, χαῖρε, χαῖρε, εὐλογημένη, χαῖρε, δεδοξασμένη· σός γάρ Υἱός ἀνέστη, τριήμερος ἐκ τάφου.
«Ὤ Πάσχα τό μέγα...»
Καταβασία. Ὁ Ἄγγελος ἐβόα τῇ Κεχαριτωμένῃ· Ἁγνή, Παρθένε χαῖρε, καί πάλιν ἐρῶ χαῖρε, ὁ σός Υἱός ἀνέστη, τριήμερος ἐκ τάφου.
«Φωτίζου, φωτίζου...»
Ἐξαποστειλάριον: «Σαρκί ὑπνώσας...» τρίς.
Αἶνοι: 1.– Τά 4 Στιχηρά Ἀναστάσιμα τοῦ α´ ἤχου· «Ὑμνοῦμέν Σου, Χριστέ... – Ὁ Σταυρόν ὑπομείνας... – Ὁ τόν ᾍδην σκυλεύσας... – Τήν θεοπρεπῆ σου συγκατάβασιν...». 2.– Τά 4 Στιχηρά τοῦ Πάσχα· «Πάσχα ἱερόν... – Δεῦτε ἀπό θέας γυναῖκες... – Αἱ Μυροφόροι γυναῖκες... – Πάσχα τό τερπνόν...», μετά τῶν στίχων αὐτῶν.
Δόξα, Καί νῦν: «Ἀναστάσεως ἡμέρα...», μέχρι τοῦ· «Καί οὕτω βοήσωμεν», ὁ β´ Χορός ψάλλει τό· «Χριστός ἀνέστη...», εἰς τό σύνηθες μέλος, τό ὁποῖον ἐπαναλαμβάνει ὁ α´ καί πάλιν ὁ β´ Χορός.

ΕΙΣ ΤΗΝ Θ. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΝ

Μετά τό· «Εὐλογημένη ἡ βασιλεία...», ψάλλεται δεκάκις τό· «Χριστός ἀνέστη...», τρίς ὑπό τοῦ Ἱερέως, ἱσταμένου πρό τῆς Ἁγίας Τραπέζης καί θυμιῶντος ἑκάστοτε αὐτήν. Ἑξάκις ὑπό τῶν Χορῶν, τοῦ Ἱερέως θυμιῶντος τάς πλευράς τῆς Ἁγίας Τραπέζης καί ἀπαγγέλλοντος τούς στίχους· «Ἀναστήτω ὁ Θεός...» κτλ., καί τέλος ἅπαξ πάλιν ὑπό τοῦ Ἱερέως, θυμιῶντος τήν φοράν αὐτήν τόν λαόν.
Ἀντίφωνα: Τοῦ Πάσχα.
Ἀντίφωνον α´. – Ἦχος β´.
«Ἀλαλάξατε τῷ Κυρίῳ πᾶσα ἡ γῆ.
         Ταῖς πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου,...
Ψάλατε δή τῷ ὀνόματι αὐτοῦ δότε δόξαν ἐν αἰνέσει αὐτοῦ.
         Ταῖς πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου,....
Εἴπατε τῷ Θεῷ· Ὡς φοβερά τά ἔργα σου.
         Ταῖς πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου,...
Πᾶσα ἡ γῆ προσκυνησάτωσάν Σοι καί ψαλάτωσάν Σοι.
         Ταῖς πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου,...».

Ἀντίφωνον β´. – Ἦχος ὁ αὐτός.
«Ὁ Θεός οἰκτειρῆσαι ἡμᾶς καί εὐλογῆσαι ἡμᾶς.
         Σῶσον ἡμᾶς, Υἱέ Θεοῦ, ὁ ἀναστάς...
Ἐπιφᾶναι τό πρόσωπον αὐτοῦ ἐφ' ἡμᾶς καί ἐλεῆσαι ἡμᾶς.
         Σῶσον ἡμᾶς, Υἱέ Θεοῦ, ὁ ἀναστάς...
Τοῦ γνῶναι ἐν τῇ γῇ τήν ὁδόν Σου ἐν πᾶσιν ἔθνεσι τό σωτήριόν Σου.
         Σῶσον ἡμᾶς, Υἱέ Θεοῦ, ὁ ἀναστάς...
Ἐξομολογησάσθωσάν Σοι λαοί, ὁ Θεός, ἐξομολογησάσθωσάν Σοι λαοί πάντες.
         Σῶσον ἡμᾶς, Υἱέ Θεοῦ, ὁ ἀναστάς...
Δόξα... Καί νῦν... Ὁ Μονογενής Υἱός...».

Ἀντίφωνον γ´.
Ἦχος πλ. α´.
«Ἀναστήτω ὁ Θεός, καί διασκορπισθήτωσαν οἱ ἐχθροί αὐτοῦ, καί φυγέτωσαν ἀπό προσώπου αὐτοῦ οἱ μισοῦντες αὐτόν.
         Χριστός ἀνέστη...
Ὡς ἐκλείπει καπνός, ἐκλιπέτωσαν, ὡς τήκεται κηρός ἀπό προσώπου πυρός.
         Χριστός ἀνέστη...
Οὕτως ἀπολοῦνται οἱ ἁμαρτωλοί ἀπό προσώπου τοῦ Θεοῦ καί οἱ δίκαιοι εὐφρανθήτωσαν.
         Χριστός ἀνέστη...
Αὕτη ἡ ἡμέρα, ἥν ἐποίησεν ὁ Κύριος, ἀγαλλιασώμεθα, καί εὐφρανθῶμεν ἐν αὐτῇ.
         Χριστός ἀνέστη...».

Εἴσοδος.
Εἰσοδικόν, Ἦχος β´: «Ἐν Ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τόν Θεόν, Κύριον ἐκ πηγῶν Ἰσραήλ. Σῶσον ἡμᾶς, Υἱέ Θεοῦ, ὁ ἀναστάς ἐκ νεκρῶν, ψάλλοντάς σοι, Ἀλληλούϊα».[1]
Μετά τήν Εἴσοδον.
Εὐθύς τό· «Χριστός ἀνέστη...».
Ἡ Ὑπακοή: «Προλαβοῦσαι τόν ὄρθρον...».
Κοντάκιον: «Εἰ καί ἐν τάφῳ...».
Ἀντί Τρισαγίου: «Ὅσοι εἰς Χριστόν...».[2]
Ἀπόστολος: Τοῦ Πάσχα· «Τόν μέν πρῶτον λόγον...» (Πράξ. α´ 1-9).
Εὐαγγέλιον: Ὁμοίως· «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος...» (Ἰω. α´ 1-17).
Καθεξῆς ἡ Θεία Λειτουργία Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου.
Εἰς τό Ἐξαιρέτως: «Ὁ Ἄγγελος ἐβόα... Φωτίζου, φωτίζου...».
Κοινωνικόν: «Σῶμα Χριστοῦ μεταλάβετε, πηγῆς ἀθανάτου γεύσασθε».
Ἀντί τοῦ· «Εἴδομεν τό φῶς», τό· «Χριστός ἀνέστη...» καί ἀντί τοῦ· «Εἴη τό ὄνομα Κυρίου», πάλιν τό· «Χριστός ἀνέστη...» τρίς.[3]
Ἐν συνεχείᾳ ἀναγινώσκεται ὁ Κατηχητικός λόγος τοῦ Ἱεροῦ Χρυσοστόμου· «Εἴ τις εὐσεβής καί φιλόθεος...». Εἰς τό τέλος δέ τοῦ λόγου τό Ἀπολυτίκιον τοῦ ἱεροῦ Χρυσοστόμου· «Ἡ τοῦ στόματός σου...».
Ἀπόλυσις: Διαλογική· «Ὁ ἀναστάς ἐκ νεκρῶν...».
Ὁ Πατριάρχης (ὁ Ἱερεύς): πρός τόν λαόν· «Χριστός ἀνέστη».
Ὁ Λαός: «Ἀληθῶς ἀνέστη», τό αὐτό ἐπαναλαμβάνεται ἄλλας δύο φοράς καί ἀκολούθως ἐκφωνεῖ·
Ὁ Πατριάρχης: Τό· «Δόξα τῇ Αὐτοῦ τριημέρῳ ἐγέρσει».
Ὁ Λαός: Ἀποκρίνεται διά τοῦ· «Προσκυνοῦμεν Αὐτοῦ τήν τριήμερον ἔγερσιν».
Ὁ Πατριάρχης: Κατακλείει διά τοῦ· «Χριστός ἀνέστη...» (ὅλον), καί
Ὁ Λαός: Ἀντιφωνεῖ· «Ἀληθῶς ἀνέστη ὁ Κύριος».


Σημειώσεις
[1] Τό Εἰσοδικόν τοῦτο ψάλλεται καθ' ἑκάστην μέχρι τῆς Ἀποδόσεως τοῦ Πάσχα.
[2] Τό· «Ὅσοι εἰς Χριστόν...» ψάλλεται μέχρι τοῦ Σαββάτου τῆς Διακαινησίμου καί ἐν τῇ Ἀποδόσει, καθώς καί ἡ διαλογική Ἀπόλυσις.
[3] Ἐπίσης τό μετά τήν ὀπισθάμβωνον εὐχήν· «Χριστός ἀνέστη» (τρίς) ψάλλεται μέχρι τοῦ Σαββάτου τῆς Διακαινησίμου καί ἐν τῇ Ἀποδόσει, ἀπό δέ τῆς Κυριακῆς τοῦ Θωμᾶ ψάλλεται τό· «Εἴη τό ὄνομα Κυρίου...».

---

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ Ἀπό τῆς σήμερον μέχρι τοῦ Σαββάτου τῆς Διακαινησίμου, ὡς καί τῇ ἡμέρᾳ τῆς Ἀποδόσεως, ἀντί τῆς πρό τοῦ Ἑσπερινοῦ Θ´ Ὥρας, τῶν Ὡρῶν τοῦ Ἀποδείπνου καί τοῦ Μεσονυκτικοῦ, ἀναγινώσκεται ἡ διατεταγμένη ἐναρκτήριος Ἀκολουθία ὡς ἑξῆς:
Μετά τό· «Εὐλογητός ὁ Θεός ἡμῶν...».
Χριστός ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας, καί τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωήν χαρισάμενος (τρίς).
Ἀνάστασιν Χριστοῦ θεασάμενοι, προσκυνήσωμεν Ἅγιον Κύριον Ἰησοῦν, τόν μόνον ἀναμάρτητον. Τόν Σταυρόν σου, Χριστέ, προσκυνοῦμεν, καί τήν ἁγίαν σου Ἀνάστασιν ὑμνοῦμεν καί δοξάζομεν. Σύ γάρ εἶ Θεός ἡμῶν, ἐκτός Σοῦ ἄλλον οὐκ οἴδαμεν, τό ὄνομά Σου ὀνομάζομεν. Δεῦτε πάντες οἱ πιστοί προσκυνήσωμεν τήν τοῦ Χριστοῦ ἁγίαν Ἀνάστασιν· ἰδού γάρ ἦλθε διά τοῦ Σταυροῦ, χαρά ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ. Διαπαντός εὐλογοῦντες τόν Κύριον, ὑμνοῦμεν τήν Ἀνάστασιν αὐτοῦ. Σταυρόν γάρ ὑπομείνας δι' ἡμᾶς, θανάτῳ θάνατον ὤλεσεν (τρίς).
Προλαβοῦσαι τόν ὄρθρον αἱ περί Μαριάμ, καί εὑροῦσαι τόν λίθον ἀποκυλισθέντα τοῦ μνήματος, ἤκουον ἐκ τοῦ Ἀγγέλου· τόν ἐν φωτί ἀϊδίῳ ὑπάρχοντα, μετά νεκρῶν τί ζητεῖτε ὡς ἄνθρωπον; βλέπετε τά ἐντάφια σπάργανα· δράμετε καί τῷ κόσμῳ κηρύξατε, ὡς ἠγέρθη ὁ Κύριος, θανατώσας τόν θάνατον· ὅτι ὑπάρχει Θεοῦ Υἱός, τοῦ σῴζοντος τό γένος τῶν ἀνθρώπων.
Εἰ καί ἐν τάφῳ κατῆλθες, ἀθάνατε, ἀλλά τοῦ ᾍδου καθεῖλες τήν δύναμιν· καί ἀνέστης ὡς νικητής, Χριστέ, ὁ Θεός, γυναιξί Μυροφόροις φθεγξάμενος, Χαίρετε· καί τοῖς σοῖς Ἀποστόλοις εἰρήνην δωρούμενος, ὁ τοῖς πεσοῦσι παρέχων ἀνάστασιν.
Ἐν τάφῳ σωματικῶς, ἐν Ἅδῃ δέ μετά ψυχῆς ὡς Θεός, ἐν Παραδείσῳ δέ μετά λῃστοῦ, καί ἐν θρόνῳ ὑπῆρχες, Χριστέ, μετά Πατρός καί Πνεύματος, πάντα πληρῶν ὁ ἀπερίγραπτος.
Δόξα Πατρί...
Ὡς ζωηφόρος, ὡς Παραδείσου ὡραιότερος, ὄντως καί παστάδος πάσης βασιλικῆς, ἀναδέδεικται λαμπρότερος, Χριστέ, ὁ τάφος σου, ἡ πηγή τῆς ἡμῶν ἀναστάσεως.
Καί νῦν καί ἀεί...
Τό τοῦ Ὑψίστου ἡγιασμένον θεῖον σκήνωμα, χαῖρε· διά σοῦ γάρ δέδοται ἡ χαρά Θεοτόκε τοῖς κραυγάζουσιν· Εὐλογημένη σύ ἐν γυναιξίν ὑπάρχεις, πανάμωμε Δέσποινα.
«Κύριε, ἐλέησον» (μ´). Δόξα, Καί νῦν· «Τήν Τιμιωτέραν τῶν Χερουβείμ...». «Δι' εὐχῶν...».
Ἡ Ἀκολουθία αὕτη ἐπαναλαμβάνεται τρίς, ὡς ἔχει καί μετά μικρά Ἀπόλυσις ἐπισφραγιζομένη διά τοῦ· «Χριστός ἀνέστη...».