Τῇ Τρίτῃ ἑσπέρας: Θ´ ΩΡΑ

᾽Απολυτίκια: 1.– «Τόν ζωοποιόν Σταυρόν...». 2.– Δόξα, «῾Ως τοῦ ἄνω στερεώματος...».
Κοντάκιον: «Οὐρανός πολύφωτος...».
᾽Απόλυσις: Μικρά.

ΕΣΠΕΡΙΝΟΣ

Προοιμιακός.
Εἰς τό· «Κύριε, ἐκέκραξα...».
῾Εσπέρια: Τά 3 Στιχηρά Προσόμοια τοῦ Σταυροῦ· «Σταυρός ἀνυψούμενος... – Μωσῆς προετύπου σε... – Σταυρέ πανσεβάσμιε...», εἰς 6, ἅπαντα ἐκ δευτέρου.
Δόξα, Καί νῦν: Τό ᾽Ιδιόμελον αὐτοῦ· «Δεῦτε, ἅπαντα τά ἔθνη...».
Εἴσοδος: «Φῶς ἱλαρόν...». Τό Προκείμενον τῆς ἡμέρας καί τά ᾽Αναγνώσματα.
᾽Απόστιχα: Τά 3 Στιχηρά Προσόμοια τοῦ Σταυροῦ· «Χαίροις, ὁ ζωηφόρος Σταυρός... – Χαίροις, ὁ τοῦ Κυρίου Σταυρός... – Χαίροις, ὁ τῶν τυφλῶν ὁδηγός...», μετά στίχων τά δύο τελευταῖα: α´.– «῾Υψοῦτε Κύριον τόν Θεόν ἡμῶν καί προσκυνεῖτε τῷ ὑποποδίῳ τῶν ποδῶν αὐτοῦ ὅτι ἅγιός ἐστιν». β´.– ῾Ο δέ Θεός βασιλεύς ἡμῶν πρό αἰώνων εἰργάσατο σωτηρίαν ἐν μέσῳ τῆς γῆς».
Δόξα, Καί νῦν: Τό ᾽Ιδιόμελον αὐτῶν· «῞Ονπερ πάλαι Μωϋσῆς...».
Τρισάγιον.
᾽Απολυτίκιον: Τοῦ Σταυροῦ· «Σῶσον, Κύριε, τόν λαόν σου...», τρίς.
᾽Απόλυσις: «῾Ο ἀναστάς ἐκ νεκρῶν...».

Τῇ Τετάρτῃ πρωΐ: ΜΕΣΟΝΥΚΤΙΚΟΝ

Μετά τόν Ν´ Ψαλμόν, τά διά τήν Λιτήν τῆς ῾Εορτῆς Στιχηρά ᾽Ιδιόμελα· «Σήμερον ὡς ἀληθῶς...» κτλ. μετά τοῦ· Δόξα, Καί νῦν, αὐτῶν, ὡς ἐν τῷ Μηναίῳ. Τρισάγιον καί τό ᾽Απολυτίκιον· «Σῶσον, Κύριε, τόν λαόν σου...».

ΟΡΘΡΟΣ

῾Εξάψαλμος.
Εἰς τό· «Θεός Κύριος...».
᾽Απολυτίκιον: Τοῦ Σταυροῦ· «Σῶσον, Κύριε, τόν λαόν σου...», τρίς.
Καθίσματα: Τῆς ῾Εορτῆς τῆς α´ καί β´ Στιχολογίας καί τῆς γ´ Στιχολογίας μετά τόν Πολυέλεον, ὡς ἐν τῷ Μηναίῳ. ῞Απαντα ἐκ δευτέρου.
᾽Αναβαθμοί: Τό α´ ᾽Αντίφωνον τοῦ δ´ ἤχου· «᾽Εκ νεότητός μου...».
Προκείμενον: «Εἴδοσαν πάντα τά πέρατα τῆς γῆς τό σωτήριον τοῦ Θεοῦ ἡμῶν».
Στίχος: «῎ᾼσατε τῷ Κυρίῳ ᾄσμα καινόν».
Εὐαγγέλιον ῎Ορθρου: Τῆς ῾Εορτῆς· «Πάτερ, δόξασόν σου τό ὄνομα...» (᾽Ιω. ιβ´ 28-36).
«᾽Ανάστασιν Χριστοῦ θεασάμενοι...».
῾Ο Ν´ Ψαλμός: (Χῦμα). Δόξα· «Σύ μου σκέπη κραταιά...». Καί νῦν, τό αὐτό. Τό ᾽Ιδιόμελον· «Σταυρέ τοῦ Χριστοῦ...».
Κανών: Τοῦ Σταυροῦ· «Τόν τύπον πάλαι Μωσῆς...», μετά τῶν Εἱρμῶν αὐτοῦ, ἄνευ στίχων, εἰς 6.
᾽Από γ´ ᾽ῼδῆς·
Μεσῴδιον Κάθισμα: Τῆς ῾Εορτῆς· «᾽Εν Παραδείσῳ με τό πρίν...» (ἅπαξ).
᾽Αφ' ς´ ᾽ῼδῆς·
Κοντάκιον – Οἶκος: Τῆς ῾Εορτῆς.
Συναξάριον: Τῆς ἡμέρας.

Καταβασίαι: «Σταυρόν χαράξας...».
῾Η Τιμιωτέρα: Οὐ στιχολογεῖται, ἀντ' αὐτῆς ἡ διπλή θ´ ᾽ῼδή τοῦ Κανόνος τῆς ῾Εορτῆς· «᾽Αγαλλέσθω τά δρυμοῦ ξύλα...», καί· «Μή τήν πικρίαν τήν τοῦ ξύλου...», ἄνευ στίχων. Εἰς τά δύο τελευταῖα, Δόξα, Καί νῦν.
Εἱρμός θ´ ᾽ῼδῆς: «Μυστικός εἶ, Θεοτόκε...», καί· «῾Ο διά βρώσεως τοῦ ξύλου...».
᾽Εξαποστειλάρια: Τῆς ῾Εορτῆς· «Σταυρός, ὁ φύλαξ πάσης τῆς οἰκουμένης...» δίς, καί· «Σταυρός ὑψοῦται σήμερον...», ἅπαξ.

Αἶνοι: Τά 3 Στιχηρά Προσόμοια τοῦ Σταυροῦ· «῎Ω τοῦ παραδόξου θαύματος...», εἰς 4, τό πρῶτον δίς.
Δόξα, Καί νῦν: Τό ᾽Ιδιόμελον αὐτῶν· «Σήμερον προέρχεται...».
Δοξολογία: Μεγάλη, εἰς ἦχον δ´, «῞Αγια» καί ἐπακολουθεῖ:

Η ΤΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΥΨΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ

Εἰς τό· «Δόξα Πατρί» τοῦ· «῞Αγιος ὁ Θεός» τῆς Δοξολογίας ὁ ῾Ιερεύς λαμβάνει τό θυμιατόν καί θυμιᾷ ἐννεάκις τόν ἐπί τῆς ῾Αγίας Τραπέζης εὑρισκόμενον ηὐτρεπισμένον διά βασιλικοῦ Τίμιον Σταυρόν καί ποιεῖ τρεῖς μετανοίας. Μετά τό· «Καί νῦν» τοῦ· «῞Αγιος ὁ Θεός» τῆς Δοξολογίας οἱ Χοροί συγκεντρούμενοι πρό τῆς Βορείου Πύλης τοῦ ῾Ιεροῦ Βήματος ψάλλουσιν τό ᾀσματικόν· «῞Αγιος ὁ Θεός» καί ἄρχεται ἡ περιφορά τοῦ Τιμίου Σταυροῦ, προπορευομένων τῶν Λαμπαδούχων μετά ἑξαπτερύγων πλήν τοῦ Σταυροῦ καί τῶν ῾Ιεροψαλτῶν. ῾Ο ῾Ιερεύς αἴρει ἐπί τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ τόν δίσκον μετά τοῦ Τιμίου Σταυροῦ.
῾Η πομπή, ὅταν φθάσῃ εἰς τό μέσον τοῦ Σολέα, περιφέρεται τρίς πέριξ τοῦ τρισκελίου. ᾽Ακολούθως ὁ ῾Ιερεύς κρατῶν εἰς τάς χεῖρας τόν δίσκον ἐκφωνεῖ τό· «Σοφία· ᾽Ορθοί» καί ἐν συνεχείᾳ τίθησι τόν δίσκον ἐπί τοῦ τρισκελίου καί λαβών τό θυμιατόν καί θυμιῶν κυκλοτερῶς τοῦ τρισκελίου τόν Τίμιον Σταυρόν ψάλλει τό· «Σῶσον, Κύριε, τόν λαόν σου...», ὅπερ ἐπαναλαμβάνουσιν οἱ δύο Χοροί.
Λαβών ἐν συνεχείᾳ ἀπό τόν δίσκον τόν Τίμιον Σταυρόν μετά κλάδων βασιλικοῦ, κρατεῖ αὐτόν ὑψηλά καί ἐκφωνεῖ· «᾽Ελέησον ἡμᾶς, ὁ Θεός, κατά τό μέγα ἔλεός σου...». Οἱ Χοροί ψάλλουσι μ´ φοράς τό «Κύριε, ἐλέησον». ῾Ο Διάκονος ἤ ἄλλος τις, ραντίζει μέ κανίον τόν ὑπό τοῦ ῾Ιερέως κρατούμενον τίμιον Σταυρόν καί βασιλικόν καί κλίνει μέχρι τοῦ ἐδάφους καί κατ' ὀλίγον ἀνίσταται. ᾽Ελθών πρός τά δεξιά τοῦ τρισκελίου, βλέπων πρός βορρᾶν ἐκφωνεῖ· «῎Ετι δεόμεθα ὑπέρ τῶν εὐσεβῶν καί ᾽Ορθοδόξων Χριστιανῶν» καί ποιεῖ τήν β´ ῞Υψωσιν. ᾽Ελθών εἰς τήν ἀνατολικήν πλευράν καί βλέπων πρός δυσμάς ἐκφωνεῖ· «῎Ετι δεόμεθα ὑπέρ τοῦ ᾽Αρχιεπισκόπου ἡμῶν...» καί ποιεῖ τήν γ´ ῞Υψωσιν. ᾽Ελθών πρός βορρᾶν (ἀριστερά) ἐκφωνεῖ· «῎Ετι δεόμεθα ὑπέρ ἐλέους, ζωῆς, εἰρήνης, ὑγείας... τῶν ἐνοριτῶν, ἐπιτρόπων, συνδρομητῶν τοῦ ἱεροῦ Ναοῦ τούτου» καί ποιεῖ τήν δ´ ῞Υψωσιν. ᾽Ελθών δέ πάλιν πρό τοῦ τρισκελίου καί βλέπων πρός ἀνατολάς ἐκφωνεῖ· «῎Ετι δεόμεθα ὑπέρ πάσης ψυχῆς Χριστιανῶν ᾽Ορθοδόξων, ὑγείας τε καί σωτηρίας καί ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν» καί ποιεῖ τήν ε´ ῞Υψωσιν. Μετά τό· «Κύριε, ἐλέησον...» τίθησι τόν Τίμιον Σταυρόν καί τόν βασιλικόν ἐπί τοῦ δίσκου. Εἶτα ὁ ῾Ιερεύς ἤ ὁ ᾽Αρχιερεύς, (ὅστις ἄν ἦ χοροστατῶν) κατέρχεται τοῦ θρόνου, λαμβάνει ἐκ τοῦ δίσκου τόν Τίμιον Σταυρόν μετά κλάδων βασιλικοῦ, ὑψώνει τοῦτον καί ψάλλει τό Κοντάκιον· «῾Ο ὑψωθείς ἐν τῷ Σταυρῷ...». Εἶτα ἀποθέτει αὐτόν ἐπί τοῦ δίσκου, ποιεῖ τρεῖς μετανοίας μετά Σταυροῦ, ἀσπάζεται τόν Τίμιον Σταυρόν καί ψάλλει ἅπαξ· «Τόν Σταυρόν Σου προσκυνοῦμεν, Δέσποτα...», ὅπερ ἐπαναλαμβάνει ἀνά μίαν καί ἑκάτερος τῶν χορῶν καί γίνεται ὑπό τοῦ λαοῦ ἡ προσκύνησις τοῦ Τιμίου Σταυροῦ, τῶν Χορῶν ψαλλόντων τά ᾽Ιδιόμελα· «Δεῦτε, πιστοί...», κτλ. ῾Ο ᾽Αριστερός χορός ψάλλει τό ᾽Απολυτίκιον· «Σῶσον, Κύριε, τόν λαόν σου».

ΕΙΣ ΤΗΝ Θ. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΝ

᾽Αντίφωνα: Τῆς ῾Εορτῆς.
Εἴσοδος.
Εἰσοδικόν, ῏Ηχος β´: «῾Υψοῦτε Κύριον τόν Θεόν ἡμῶν, καί προσκυνεῖτε τῷ ὑποποδίῳ τῶν ποδῶν αὐτοῦ, ὅτι ἅγιός ἐστι. Σῶσον ἡμᾶς, Υἱέ Θεοῦ, ὁ σαρκί σταυρωθείς, ψάλλοντάς Σοι, ᾽Αλληλούϊα».
Μετά τήν Εἴσοδον.
᾽Απολυτίκιον: Τῆς ῾Εορτῆς· «Σῶσον, Κύριε, τόν λαόν σου...».
Κοντάκιον: ῾Ομοίως· «῾Ο ὑψωθείς ἐν τῷ Σταυρῷ...».
᾽Αντί Τρισαγίου: «Τόν Σταυρόν Σου προσκυνοῦμεν, Δέσποτα, καί τήν ἁγίαν σου ᾽Ανάστασιν δοξάζομεν».
᾽Απόστολος: Τῆς ῾Εορτῆς· «῾Ο λόγος ὁ τοῦ Σταυροῦ...» (Α´ Κορ. α´ 18-24).
Εὐαγγέλιον: ῾Ομοίως· «Συμβούλιον ἐποίησαν οἱ ᾽Αρχιερεῖς...» μέχρι τοῦ· «...κλίνας τήν κεφαλήν παρέδωκεν τό πνεῦμα» (᾽Ιω. ιθ´ 6-11, 13-20, 25-28, 30).
Εἰς τό ᾽Εξαιρέτως: «Μυστικός εἶ, Θεοτόκε...».
Κοινωνικόν: «᾽Εσημειώθη ἐφ' ἡμᾶς τό φῶς τοῦ προσώπου σου, Κύριε».
«Σῶσον, Κύριε, τόν λαόν Σου...», κτλ.
᾽Απόλυσις: ῾Η τοῦ ῾Εσπερινοῦ.
᾽Εν τῇ τραπέζῃ νηστεία.

Η ΤΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΥΨΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ
ΕΝ Τῌ ΑΓΙᾼ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΕΓΑΛῌ ΕΚΚΛΗΣΙᾼ

Εἰς τό· «Δόξα Πατρί» τοῦ· «῞Αγιος ὁ Θεός» τῆς Δοξολογίας ὁ ᾽Αρχιγραμματεύς λαμβάνει τό θυμιατόν καί θυμιᾷ ἐννεάκις τόν ἐπί τῆς ῾Αγίας Τραπέζης εὑρισκόμενον ηὐτρεπισμένον διά βασιλικοῦ Τίμιον Σταυρόν καί ἀφοῦ δώσει τό θυμιατόν εἰς τόν ῾Υπογραμματέα ποιεῖ τρεῖς μετανοίας. Μετά τό· «Καί νῦν» τοῦ· «῞Αγιος ὁ Θεός» τῆς Δοξολογίας οἱ Χοροί συγκεντρούμενοι πρό τῆς Βορείου Πύλης τοῦ ῾Ιεροῦ Βήματος ψάλλουσιν τό ᾀσματικόν· «῞Αγιος ὁ Θεός» καί ἄρχεται ἡ περιφορά τοῦ Τιμίου Σταυροῦ, προπορευομένων τῶν Λαμπαδούχων μετά ἑξαπτερύγων πλήν τοῦ Σταυροῦ, τοῦ Πριμηκηρίου φέροντος τό Διβάμβουλον, τῶν ῾Ιεροψαλτῶν καί τῶν Διακόνων θυμιώντων καί κρατούντων λαμπάδας. ῾Ο ᾽Αρχιγραμματεύς αἴρει ἐπί τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ τόν δίσκον μετά τοῦ Τιμίου Σταυροῦ.
῾Η πομπή, ὅταν φθάσῃ εἰς τό μέσον τοῦ Σολέα, περιφέρεται τρίς πέριξ τοῦ τρισκελίου. ᾽Ακολούθως ὁ ᾽Αρχιγραμματεύς κρατῶν εἰς τάς χεῖρας τόν δίσκον ἐκφωνεῖ τό· «Σοφία· ᾽Ορθοί» καί ἐν συνεχείᾳ τίθησι τόν δίσκον ἐπί τοῦ τρισκελίου καί λαβών ἐκ τοῦ ῾Υπογραμματέως τό θυμιατόν καί θυμιῶν κυκλοτερῶς τοῦ τρισκελίου τόν Τίμιον Σταυρόν ψάλλει τό· «Σῶσον, Κύριε, τόν λαόν σου...», ὅπερ ἐπαναλαμβάνουσιν οἱ δύο Χοροί.
Λαβών ἐν συνεχείᾳ ἀπό τόν δίσκον τόν Τίμιον Σταυρόν μετά κλάδων βασιλικοῦ, κρατεῖ αὐτόν ὑψηλά καί ἐκφωνεῖ· «᾽Ελέησον ἡμᾶς, ὁ Θεός, κατά τό μέγα ἔλεός Σου...». Οἱ Χοροί ψάλλουσι μ´ φοράς τό· «Κύριε, ἐλέησον». ῾Ο ῾Υπογραμματεύς λαβών ἀπό τοῦ Μ. ᾽Εκκλησιάρχου μικρόν δίσκον καί κανίον ραντίζει τόν ὑπό τοῦ ᾽Αρχιγραμματέως κρατούμενον Τίμιον Σταυρόν καί βασιλικόν καί κλίνουσιν ὁμοῦ μέχρι τοῦ ἐδάφους καί κατ' ὀλίγον ἀνίστανται.
᾽Ελθών πρός τά δεξιά τοῦ τρισκελίου ἐκφωνεῖ· «῎Ετι δεόμεθα ὑπέρ τῶν εὐσεβῶν καί ᾽Ορθοδόξων Χριστιανῶν», καί ποιεῖ τήν β´ ῞Υψωσιν.
᾽Ελθών εἰς τήν ἀνατολικήν πλευράν καί βλέπων πρός δυσμάς ἐκφωνεῖ· «῎Ετι δεόμεθα ὑπέρ τοῦ ᾽Αρχιεπισκόπου ἡμῶν...», καί ποιεῖ σχῆμα τῷ Πατριάρχῃ.
᾽Ελθών πρός βορρᾶν (ἀριστερά) ἐκφωνεῖ· «῎Ετι δεόμεθα ὑπέρ τῶν ῾Αγίων ᾽Αρχιερέων, τῶν τε ἐνδημούντων καί τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις αὐτῶν».
Καί αὖθις ἔρχεται ἔμπροσθεν τοῦ τρισκελίου καί ἐκφωνεῖ· «῎Ετι δεόμεθα ὑπέρ τῶν διακονούντων καί διακονησάντων ἐν τῇ ῾Αγίᾳ τοῦ Χριστοῦ Μεγάλῃ ᾽Εκκλησίᾳ, καί ὑπέρ πάσης ψυχῆς Χριστιανῶν ᾽Ορθοδόξων, ὑγείας τε καί σωτηρίας καί ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν».
Μετά τό· «Κύριε, ἐλέησον» τίθησι τόν Τίμιον Σταυρόν καί τόν βασιλικόν ἐπί τοῦ δίσκου καί ἵσταται εἰς τό ἀριστερόν μέρος τοῦ τρισκελίου.
Εἶτα προσέρχεται ἔμπροσθεν τοῦ τρισκελίου ὁ Πατριάρχης, λαμβάνει ἐκ τοῦ δίσκου τόν Τίμιον Σταυρόν μετά κλάδων βασιλικοῦ, ὑψώνει τοῦτον καί ψάλλει τό Κοντάκιον· «῾Ο ὑψωθείς ἐν τῷ Σταυρῷ...».
Περατωθέντος τοῦ Κοντακίου ἀποτίθησι τόν Τίμιον Σταυρόν ἐπί τοῦ δίσκου, ποιεῖ τρεῖς μετανοίας μετά Σταυροῦ καί ψάλλει τό τροπάριον· «Τόν Σταυρόν Σου προσκυνοῦμεν, Δέσποτα...». ᾽Εν συνεχείᾳ ἀσπάζεται τόν Τίμιον Σταυρόν καί δι' αὐτοῦ εὐλογεῖ τόν λαόν, τῶν Χορῶν ψαλλόντων τό· «Εἰς πολλά ἔτη, Δέσποτα». Μετά τήν εὐλογίαν ἀποτίθησι τόν Τίμιον Σταυρόν ἐπί τοῦ δίσκου καί ἐπανέρχεται εἰς τήν τελευταίαν βαθμίδα τοῦ Θρόνου.
῾Ο ᾽Αριστερός Χορός ψάλλει τό ᾽Ιδιόμελον· «Δεῦτε, πιστοί...», ὁπότε οἱ συγχοροστατοῦντες ῞Αγιοι Συνοδικοί ᾽Αρχιερεῖς κατέρχονται ἐκ τῶν στασιδίων αὐτῶν κατά τήν τάξιν, ἔρχονται ἐνώπιον τοῦ Πατριάρχου, ποιοῦσιν εὐλαβῶς ὑπόκλισιν καί ἵστανται ἔμπροσθεν τοῦ τρισκελίου. Ποιοῦσι τρεῖς μετανοίας μετά Σταυροῦ, ἀσπάζονται τόν Τίμιον Σταυρόν, ποιοῦσι καί αὖθις τρεῖς μετανοίας μετά Σταυροῦ, καί λαμβάνουσιν ἐκ τῆς χειρός τοῦ Πατριάρχου τήν δέσμην τοῦ βασιλικοῦ.
Περατωθέντος τοῦ προσκυνήματος τῶν ῾Αγίων ᾽Αρχιερέων ὁ Μ. ᾽Εκκλησιάρχης λαμβάνει ἐκ τοῦ δίσκου τόν Τίμιον Σταυρόν καί δίδει τοῦτον εἰς τόν Πατριάρχην, ἵνα ἀσπασθῶσι τοῦτον, κατά τήν τάξιν, οἱ Κληρικοί τῆς Πατριαρχικῆς Αὐλῆς καί οἱ ᾽Οφφικιάλοι.
Μετά τήν προσκύνησιν τοῦ Τιμίου Σταυροῦ λαμβάνει τοῦτον ὁ Μ. ᾽Εκκλησιάρχης καί εἰσερχόμενος εἰς τό ῾Ιερόν Βῆμα ἐναποθέτει αὐτόν ἐπί τῆς ῾Αγίας Τραπέζης. ῾Ο ᾽Αριστερός Χορός ψάλλει τό ᾽Απολυτίκιον· «Σῶσον, Κύριε, τόν λαόν Σου...».