[English] Printer-friendly version
The Ecumenical Patriarch
The Ecumenical Patriarchate
Bishops of the Throne
List of Patriarchs
Other Orhodox Churches
Theological and various articles
Ecological activities
Youth ministry
Interchristian relations
Conferences
Photo gallery
Holy Monasteries and Churches
Creed
Church calendar
Icons
Byzantine music
Contact details

Ἀρχική σελίς
Ἀρχική σελίς

Ὁμιλία τῆς Α.Θ.Παναγιότητος, τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου πρός τήν Ὁλομέλειαν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Συνελεύσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης (22 Ἰανουαρίου 2007).

Ἐπιστροφή
Ἐπιστροφή

Θέμα: Ἡ ἀνάγκη καί οἱ σκοποί τοῦ διαθρησκειακοῦ διαλόγου


Ἐξοχώτατε Πρόεδρε τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης κύριε Rene van der Linden,
Ἐξοχώτατοι, Ἐλλογιμώτατοι καί Ἐντιμότατοι, οἱ ἀποτελοῦντες τά μέλη τῆς Κοινοβουλευτικῆς Συνελεύσεως τοῦ Συμβουλίου,
Ἀγαπητοί φίλοι,

Ὁλοκάρδιον σᾶς ἀπευθύνομεν χαιρετισμόν τιμῆς καί ἀγάπης ἀπό τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἑδρευούσης ἀπό αἰώνων εἰς τήν σημερινήν Istanbul, τῆς ὁποίας τάς εὐλογίας καί θερμάς εὐχάς διά προσωπικήν καί συλλογικήν εὐδαιμονίαν καί μακροημέρευσιν μετά χαρᾶς εἰλικρινοῦς σᾶς κομίζομεν.

Ἐπί πλέον, θερμῶς σᾶς εὐχαριστοῦμεν διά τήν τιμητικήν πρόσκλησιν τῆς ἡμετέρας Μετριότητος ὅπως ἐκθέσωμεν ἐνώπιόν σας τούς προβληματισμούς μας καί τάς σκέψεις μας ἐπί τοῦ λίαν ἐπικαίρου καί ἐξόχως ἐνδιαφέροντος θέματος «Ἡ ἀνάγκη καί οἱ σκοποί τοῦ διαθρησκειακοῦ διαλόγου».

Γνωρίζομεν καί ἐπαινοῦμεν τόν ζῆλον σας διά τά ἀνθρώπινα δικαιώματα, διά τήν προσέγγισιν καί ἀλληλοαποδοχήν τῶν πολιτισμῶν καί διά τήν εἰρηνικήν συνεργασίαν τῶν λαῶν καί ἔχομεν πλήρη συνείδησιν, ὅτι γνωρίζετε ὑμεῖς πλείονα τῶν ὅσων θά σᾶς ἐκθέσωμεν. Λαμβάνομεν δέ τό θάρρος νά ἀπευθυνθῶμεν πρός ὑμᾶς διά νά δηλώσωμεν ὅσον τό δυνατόν ἐμφαντικώτερον, ὅτι ὡς ὁ πρῶτος Ἐπίσκοπος τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ἐπικροτοῦμεν τό ἔργον σας καί τάς ἀρχάς σας καί ἐργαζόμεθα διά τῶν μικρῶν μας δυνάμεων ἵνα ἐπικρατήσῃ παγκοσμίως ὁ σεβασμός τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων, ἰδίᾳ ἐκεῖ ὅπου θρησκευτικαί παραδόσεις ἔρχονται ἀντιμέτωποι εἰς τοῦτο.

Ἐκπροσωποῦμεν ἐνώπιόν σας ἕνα πολιόν εὐρωπαϊκόν θεσμόν ἡλικίας 17 σχεδόν αἰώνων, ἴσως τόν δεύτερον εἰς ἡλικίαν ἐν τῇ Εὐρώπῃ. Ὅσοι τόν ὑπηρετοῦμεν θά εἴμεθα ἐλάχιστα εὐτυχεῖς ἐάν ἡ διακονία μας ἐξηντλεῖτο εἰς ρόλον ἀνάλογον μέ αὐτόν τόν ὁποῖον ἀναλαμβάνουν οἱ φύλακες ἑνός μουσείου. Ἡ τιμή τῆς παρ᾿ ὑμῶν ὑποδοχῆς σήμερον ἐνταῦθα τῆς ἡμετέρας Μετριότητος, ἐκπροσώπου τοῦ ἐν λόγῳ Θεσμοῦ, πιστεύομεν ὅτι προέρχεται ὄχι ἁπλῶς ἀπό τήν ἐκτίμησιν τῆς ἱστορικότητος τοῦ Πατριαρχείου τῆς Κωνσταντινουπόλεως-Νέας Ρώμης, ἀλλά κυρίως ἀπό τό ἐνδιαφέρον σας διά τήν ζῶσαν παράδοσιν τῆς οἰκουμενικότητος τοῦ μηνύματος αὐτοῦ.

Δηλαδή, ἀπό τό ἐνδιαφέρον σας διά τήν ἐνεργόν  καί σήμερον μαρτυρίαν καί πρότασιν ζωῆς, τήν ὁποίαν τοῦτο διακηρύσσει. Ἡ πρότασις αὐτή ἔχει οἰκουμενικήν, ἤτοι διεθνικήν καί πανανθρωπίνην ἐμβέλειαν, διότι διακονοῦμεν κοινῶς ἀποδεκτάς καί διαχρονικῶς ἰσχυούσας ἀρχάς καί ἀξίας.

Ὅπως γνωρίζετε, ἡ Ἀνατολική Ρωμαϊκή Αὐτοκρατορία, ἡ ἀποκαλουμένη Βυζαντινή, ἐντός τῆς ὁποίας ἀνεπτύχθη ὁ θεσμός τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ἦτο ἕν σχῆμα πολιτειακόν ἐντελῶς διάφορον τοῦ νεωτερικοῦ ἐθνικοῦ ἤ ἀστικοῦ κράτους.    Ἦτο σχῆμα πολυεθνικόν καί πολυφυλετικόν, τό ὁποῖον ἐφιλοδόξει νά ἐξασφαλίζῃ τήν εἰρηνικήν συνύπαρξιν λαῶν καί παραδόσεων, τήν pax romana, τήν μετεξελιχθεῖσαν, διά τῆς ἐπικρατήσεως τοῦ Χριστιανισμοῦ, εἰς pax christiana.

Ἡ βαθέως βιωμένη χριστιανική πίστις, τό ἐν ἐξελίξει ὑπό τήν ἐπίδρασιν τοῦ Χριστιανισμοῦ Ρωμαϊκόν Δίκαιον καί ἡ εὐρύτατα διαδεδομένη Ἑλληνική Παιδεία, ἀπετέλουν τούς βασικούς παράγοντας τοῦ Βυζαντινοῦ Πολιτισμοῦ, τοῦ ὁποίου τά προμνησθέντα ἑνοποιητικά στοιχεῖα δέν κατήργουν τήν ἰδιοπροσωπείαν τῶν μερικωτέρων πολιτιστικῶν παραδόσεων. Χαρακτηριστικόν τοῦ σεβασμοῦ αὐτῆς τῆς ἰδιοπροσωπείας εἶναι τό γεγονός ὅτι δέν ἐπεδιώκετο ἡ ἐθνική ἀφομοίωσις, ὁ ἐξελληνισμός, τῶν ἐκχριστιανιζομένων λαῶν, ἀλλά ἐδίδετο εἰς αὐτούς ἡ δυνατότης νά ἀναπτύξουν τήν ἐθνικήν καί πολιτιστικήν ταυτότητά των, ὡς καταδεικνύεται ἰδίᾳ ἀπό τήν προσφοράν ἰδίου ἀλφαβήτου εἰς τόν Σλαβικόν κόσμον καί ἀπό πολλάς ἄλλας παρομοίας ἐνεργείας.

Τό Πατριαρχεῖον Κωνσταντινουπόλεως-Νέας Ρώμης, εἰς τό ὁποῖον προσεδόθη ὁ τίτλος Οἰκουμενικόν ἤδη ἀπό τοῦ ΣΤ´ αἰῶνος, ἀνεγνωρίσθη δι᾿ ἀποφάσεως τῆς ἐν ἔτει 451 συνελθούσης ΔΌἰκουμενικῆς Συνόδου ὡς ἔχον ἁρμοδιότητα καί ἐπί πάσης τῆς ἐκτός τῶν ὁρίων τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας ἐδαφικῆς περιοχῆς τοῦ πλανήτου μας μή ὑπαγομένης εἰς ἄλλο Πατριαρχεῖον. Τό γεγονός αὐτό διηύρυνε τήν ἐπικοινωνίαν του μετά τῶν ποικίλων ἐντός καί ἐκτός τῶν ὁρίων τῆς Αὐτοκρατορίας λαῶν καί παραδόσεων, εἰς τρόπον ὥστε ὁ διάλογος αὐτοῦ τόσον μετά τῶν ἑτεροθρήσκων ὅσον καί μετά τῶν ἑτεροδόξων χριστιανῶν νά καταστῇ ἀναπόσπαστον στοιχεῖον τῆς ὑπάρξεώς του.

Συνεπῶς, διά τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον ὁ διάλογος δέν εἶναι καινοφανής ἤ νεωτέρα προσπάθεια, ἀλλά β ί ω μ α καί π ρ ᾶ ξ ι ς χιλιετηρίδων.

Μετά τό ἐν ἔτει 1054 ἐπισημοποιηθέν σχῖσμα μεταξύ Ἀνατολικῆς καί Δυτικῆς Ἐκκλησίας τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον κατέστη ἐκφραστής τῆς ἑνότητος τῶν Ὀρθοδόξων ὅλης τῆς Γῆς. Ὑπό τήν ἰδιότητα αὐτήν διαλέγεται μετά τῶν προελθουσῶν ἐκ τοῦ σχίσματος καί τῆς μεταρρυθμίσεως Ἐκκλησιῶν, μέ τήν αἴσθησιν τῆς εὐθύνης διά τήν διακονίαν τῆς ἀληθείας καί τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς πρώτης ἑνότητος ὅλων τῶν Χριστιανῶν.

Ἀπό τῆς ἐν ἔτει 1453 διαδοχῆς τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας ὑπό τῆς Ὀθωμανικῆς, τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον κατέστη ἐκπρόσωπος τῶν ἐν αὐτῇ Ὀρθοδόξων Χριστιανῶν ἐνώπιον τοῦ Σουλτάνου. Ἑπομένως, εὑρίσκετο εἰς συνεχῆ διάλογον μετά τοῦ μουσουλμανικοῦ κόσμου, ὄχι βεβαίως πάντοτε εἰς κατάστασιν ἰσότητος. Κατά τούς σχεδόν ἕξ αὐτούς αἰῶνας συμβιοῖ μετά τῶν μουσουλμάνων καί διαλέγεται μετ᾿ αὐτῶν εἰς διάφορα ἐπίπεδα καί μέ διαφόρους στόχους. Ὡς συνηθίζομεν νά λέγωμεν, ἔχομεν μετά τῶν μουσουλμάνων ἀδελφῶν μας τόν καθημερινόν διάλογον τῆς μετ᾿ ἀλλήλων συνυπάρξεως.

Περαιτέρω, κατά τάς τελευταίας δεκαετίας ἔχει καταβληθῆ ἰδιαιτέρα προσπάθεια ἀναπτύξεως τῶν διαθρησκειακῶν διαλόγων, κυρίως μεταξύ τῶν τριῶν μεγάλων μονοθεϊστικῶν θρησκειῶν. Ἔχουν πραγματοποιηθῆ μέ τήν πρωτοβουλίαν ἤ τήν συμμετοχήν μας πολλαί ἀκαδημαϊκαί συναντήσεις κορυφαίων ἐκπροσώπων τῶν ἐν λόγῳ θρησκειῶν καί ἔχουν ληφθῆ πολλαί ἐνδιαφέρουσαι ἀποφάσεις, ἔχουν δέ ὑπογραφῆ πολλαί σημαντικαί διακηρύξεις, ὡς τοῦ Βοσπόρου, τῶν Βρυξελλῶν, κ.ἄ. Ἐπί πλέον, μέ σκοπόν τήν προαγωγήν τῆς ἀμοιβαίας γνωριμίας καί φιλίας, προσωπικῶς ἔχομεν ἐπισκεφθῆ πολλάς μουσουλμανικάς χώρας, προσκληθέντες ἐπισήμως.

Ἡ ἀναγκαιότης καί ἡ χρησιμότης τῶν διαθρησκειακῶν διαλόγων ἔχει πλέον καταστῆ κτῆμα τῆς ἀνθρωπότητος.

Εἶναι γνωστόν, ὅτι οἱ κάτοικοι τοῦ πλανήτου μας πρεσβεύουν πολλάς θρησκείας καί ὅτι εἰς πολλάς περιπτώσεις ἐντός ἑκάστης θρησκείας ἔχουν διαμορφωθῆ ποικίλα ρεύματα μέ οὐχί σπανίως συγκρουομένας πεποιθήσεις. Εἶναι ἐπίσης γνωστόν ἐκ τῆς ἱστορίας, ὅτι πολλάκις κατά τό παρελθόν προεβλήθησαν καί ἐνίοτε συνεχίζουν νά προβάλλωνται θρησκευτικοί λόγοι διά νά ὠθήσουν τά ἄτομα ἤ καί λαούς ὁλοκλήρους εἰς πολεμικάς συρράξεις ἤ διά νά τονώσουν τήν μαχητικότητα τῶν συμπλεκομένων. Δέν ἐλλείπουν δέ μεταξύ τῶν ἀναλυτῶν τῆς μελλοντικῆς πορείας τῆς ἀνθρωπότητος οἱ προβλέποντες ὡς ἀναπόφευκτον τήν αἱματηράν σύγκρουσιν τῶν θρησκειῶν καί τῶν θρησκειογενῶν πολιτισμῶν. Ἴσως πιστεύουν τινές ἀκόμη ὅτι ὁ Θεός ἔχει ἀνάγκην τῆς ἰδικῆς των δυνάμεως διά νά ἐπιβάλῃ τό θέλημά Του εἰς τόν κόσμον.

Ἐν τούτοις, ἡμεῖς τοὐλάχιστον οἱ ἄνθρωποι τοῦ λεγομένου Δυτικοῦ Πολιτισμοῦ ἔχομεν πλέον πεισθῆ ὅτι ἡ καθαρῶς θρησκευτική πίστις καθ᾿ ἑαυτήν δέν εὐαρεστεῖται εἰς τάς πολεμικάς συγκρούσεις καί διαμάχας τῶν ὀπαδῶν της πρός τούς πιστούς ἄλλης δοξασίας, διότι ἡ ἀλήθεια δέν συμπορεύεται πρός τήν πολεμικήν ἰσχύν οὔτε πρός τήν ἀριθμητικήν ἤ ἄλλην ὑπεροχήν. Ἡ ἄποψις ὅτι ἡ θεία Ἀλήθεια καί εὐαρέσκεια μαρτυρεῖται ἀπό τό γεγονός τῆς νίκης ἐν τῷ πολέμῳ εἶναι ἐγκαταλελειμένη σήμερον ὡς ἀνακριβής. Ἡ ἀλήθεια γινώσκεται διά τοῦ λόγου καί τῆς προσωπικῆς βιώσεως αὐτῆς ἐν καθαρᾷ καί ἀνιδιοτελεῖ καρδίᾳ. Ὁ Θεός ἐγένετο αἰσθητός κατά τόν Προφήτην ὡσεί πνοή αὔρας λεπτῆς καί ὄχι ἐκεῖ ὅπου σεισμός καί πῦρ.

Ἑπομένως, ἐάν θέλωμεν νά προχωρήσωμεν εἰς τήν γνῶσιν τῆς ἀληθείας, ἡ ὁποία καί ἐλευθερώνει τό πρόσωπον ἀπό τά δεσμά τῶν προκαταλήψεων καί τῆς παντοειδοῦς πλάνης, ὀφείλομεν νά χρησιμοποιήσωμεν τό θεόσδοτον δῶρον τοῦ λόγου μετά καθαρᾶς καί ἀνιδιοτελοῦς προθέσεως. Ὁ λόγος, ὡς ἔκφρασις καί ὡς αἰτιολογία τῶν πεποιθήσεών μας, ὅταν ἀνταλλάσσεται μετά τῶν συνομιλητῶν μας μετατρέπεται εἰς Διάλογον. Καί εἶναι ἀπολύτως ἀπαραίτητος διότι χαρακτηρίζει αὐτήν ταύτην τήν ὕπαρξιν τοῦ ἀνθρώπου ὡς προσωπικοῦ ὄντος. Πολλά ὄντα εἰς τήν φύσιν ἔχουν προικισθῆ διά τῆς ἱκανότητος νά λαμβάνουν μηνύματα ἐκ τοῦ περιβάλλοντος καί νά ἀντιδροῦν εἰς αὐτά, ἀλλά μόνον ὁ ἄνθρωπος ἐκ τῶν γηΐνων ὄντων διαλέγεται μετά λόγου μετά τῶν συνανθρώπων του.

Ὁ Διάλογος, λοιπόν, δέν εἶναι ἀναγκαῖος πρωτίστως λόγῳ τῶν δυναμένων νά προκύψουν ἐξ αὐτοῦ ὠφελειῶν, ἀλλά λόγῳ τοῦ ὅτι εἶναι συμφυής μέ τήν φύσιν τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου. Τόσον δέ τοῦτο εἶναι ἀληθές, ὥστε ὁ ἀρνούμενος τόν διάλογον νά ἀρνῆται ἐμμέσως αὐτήν ταύτην τήν ἀνθρωπίνην ἰδιότητα. Μάλιστα δέ, ὄχι μόνον ἀρνεῖται τήν ἀνθρωπίνην ἰδιότητα εἰς ἐκεῖνον τόν ὁποῖον δέν δέχεται ὡς συνομιλητήν του, ἀλλά ἀκυρώνει κατά τρόπον αὐταπόδεικτον καί τήν ἰδίαν αὐτοῦ ἀνθρωπίνην ἰδιότητα, διότι μή σεβόμενος τό πρόσωπον καί τήν ἀξιοπρέπειαν τοῦ ἄλλου συμπεριφέρεται ὡς στερούμενος τοῦ κυριωτέρου ἀνθρωπίνου χαρακτηριστικοῦ, τό ὁποῖον εἶναι ὁ σεβασμός τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου τόσον ἐν τῇ ἰδίᾳ ὅσον καί ἐν τῇ ἀλλοτρίᾳ ὑπάρξει. Εἶναι χαρακτηριστικόν ὅτι κατά τήν χριστιανικήν διδασκαλίαν, ὡς διετύπωσεν αὐτήν σύγχρονος βιωματικός ἀνήρ, ὁ Θεός ἔβαλεν ἐπί τοῦ ἀνθρώπου τό χάραγμά Του, τοὐτέστι τήν βαθεῖαν, ἀνάγλυφον καί ἀμετάβλητον δημιουργικήν σφραγίδα Του, καί δέν  ἀνακαλεῖ αὐτό, τό δέ χάραγμα τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ ἐλευθερία τοῦ ἀνθρώπου.

Συναφές εἶναι καί τό γεγονός ὅτι οἱ προηγμένοι πολιτιστικῶς ἐκ τῶν ἀρχαίων λαῶν καθιέρωσαν τόν διάλογον κρίνοντος καί κρινομένου ἤ ἀντιδικούντων ὡς ἀπαραίτητον προϋπόθεσιν τῆς νομιμότητος τῆς δικαστικῆς κρίσεως. Οἱ θεσμοί τῆς ὑπό τοῦ κρίνοντος ἀκροάσεως ἀμφοτέρων τῶν ἀντιδικουσῶν πλευρῶν (μηδενί δίκην δικάσης πρίν ἀμφοῖν μύθον ἀκούσης) καί τῆς ἀπολογίας τοῦ κατηγορουμένου, οἱ ὁποῖοι στηρίζονται εἰς τό ἀξίωμα τοῦ διαλόγου, εἶναι θεμελιώδεις καί διά τήν σύγχρονον ἐποχήν. Ἀποτελοῦν δέ, ὁμοῦ μετά τοῦ ἐξ οὗ ἀπορρέουν ὑπερτάτου κανόνος τοῦ διάλογου, ὑψίστην ἔκφρασιν τοῦ σεβασμοῦ τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου, θέμα, εἰς τό ὁποῖον ἀναφέρεται καί ὁ Πάπας Βενέδικτος Ις´ εἰς τό ἐφετεινόν μήνυμά του τῆς 1ης Ἰανουαρίου. Αὐτός ὁ σεβασμός εἶναι καί τό θεμελιῶδες κριτήριον τοῦ βαθμοῦ τῆς πνευματικῆς ἀνελίξεως ἑκάστου καί ἀποτελεῖ ταυτοχρόνως τόν θεμελιώδη κανόνα καί τό ἀκλόνητον βάθρον ὅλων τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων.

Τό Ὕψιστον τῶν προσωπικῶν ὄντων, ὁ Θεός, ἀεί μεθ᾿ ἡμῶν διαλέγεται, κατά τόν προκάτοχον ἡμῶν Ἅγιον Ἰωάννην τόν Χρυσόστομον. Εἶναι τοῦτο ἀπόδειξις τῆς ὑψίστης τιμῆς διά τῆς ὁποίας περιβάλλει τόν ἄνθρωπον. Δέν ἀρνεῖται τόν διάλογον, οὔτε εἰς τούς εἰλικρινῶς ἀρνουμένους τήν ὕπαρξίν Του. Ἀδυνατεῖ ὅμως νά διαλεχθῇ μετ᾿ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶναι κρυψίνοες, κρυψίβουλοι, στρεβλοί καί οὐχί εὐθεῖς ἐν τῇ καρδίᾳ των, διότι ὁ διάλογος προϋποθέτει εἰλικρίνειαν καί καθίσταται ἀντικειμενικῶς ἀδύνατος ὅταν ὑπάρχῃ δολιότης, κρυψίνοια ἤ ἄλλος τις ὑπολογισμός.

Εἶναι πασίγνωστον ὅτι σήμερον ἡ δυναμική τοῦ κόσμου μας εἶναι κράμα ἀναμετρήσεων ἰσχύος καί παντοειδῶν διαλόγων. Πολλοί προσπαθοῦν νά ἐπιβάλουν ἐπί τῶν ἄλλων τάς ἀπόψεις των διά τινος πολιτιστικῆς, ἠθικῆς, οἰκονομικῆς, τρομοκρατικῆς ἤ καί πολεμικῆς ἰσχύος αὐτῶν. Παραλλήλως καί ἄλλοι πολλοί διαλέγονται ἐπί ἀπειραρίθμων θεμάτων, προσπαθοῦντες νά πείσουν τούς συνομιλητάς των περί τῆς ὀρθότητος τῶν θέσεών των. Ἐκ τῶν δύο τούτων τρόπων ἀσφαλῶς ἐναρμονισμένος πρός τόν σεβασμόν τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου καί πρός τά ἀνθρώπινα δικαιώματα εἶναι ὁ διάλογος, διότι ἀπορρίπτει τήν ἀπάνθρωπον βιαίαν ἐπιβολήν.

Ὁ ἐπί τοῦ περιεχομένου τῆς θρησκείας Διαθρησκειακός Διάλογος εἶναι ἐκ τῶν πλέον δυσχερῶν, διότι αἱ λεγόμεναι ἀποκαλυπτικαί θρησκεῖαι δέχονται ὅτι ἐκφράζουν τήν θείαν ἀλήθειαν δι᾿ ἀποκαλύψεως αὐτοῦ τούτου τοῦ Θεοῦ. Ἐν τούτοις, ὁ ὑπάρχων κατακερματισμός τῶν θρησκευτικῶν ὁμάδων καί αἱ ὑποστηριζόμεναι παρ᾿ αὐτῶν ἀντίθετοι μεταξύ των δοξασίαι μαρτυροῦν ὅτι τινές ἐξ αὐτῶν εἶναι ἐξ ἀνάγκης λανθασμέναι, διότι ἀποκλείουν ἡ μία τήν ἄλλην καί ἀσφαλῶς δέν εἶναι νοητόν νά εἶναι ὁ Θεός ἀντιφατικός πρός ἑαυτόν. Συνεπῶς, πρέπει νά γίνῃ ἀναντιρρήτως δεκτόν, ὅτι μία τῶν αὐτοαποκλειομένων διδασκαλιῶν δέν προέρχεται ἐκ τοῦ Θεοῦ, ἀλλά ἐκ τῶν ἀνθρώπων καί τῆς ὑπ᾿ αὐτῶν παρανοήσεως  τῆς Θείας Ἀποκαλύψεως.

Ὡς ἐκ τούτου, ὑπάρχει εὐρύτατον πεδίον ἐρεύνης μεταξύ τῶν ἀνθρώπων περί τοῦ ποία δύναται νά εἶναι ἡ ἀλήθεια, ὁσάκις τά προτεινόμενα ὡς ἀλήθεια αὐτοαποκλείονται. Ἡ ψύχραιμος συζήτησις καί ὁ εἰλικρινής διάλογος δύναται νά ἐντοπίσῃ τάς διαφοράς καί νά ἀναζητήσῃ τάς ἀνθρωπίνας παρεμβάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀλλοιώνουν τήν θείαν ἀλήθειαν καί ὁδηγοῦν εἰς τήν ὑποστήριξιν ἀλληλοαναιρουμένων διδασκαλιῶν ὡς ἐκφραζουσῶν ἀμφοτέρων αὐτήν, ὅπερ ἀδύνατον.

Δέν θεωροῦμεν βεβαίως ὡς στόχον τοῦ Διαθρησκειακοῦ Διαλόγου, ἀλλ᾿ οὔτε εὔκολον ὑπόθεσιν, τήν ἐγκατάλειψιν τῶν θρησκευτικῶν πεποιθήσεων ἑκάστου, ἰδίᾳ εἰς ὥρας, ὡς αἱ παροῦσαι, κατά τάς ὁποίας φλέγεται ὁ πλανήτης μας εἰς πολλά πολεμικά μέτωπα. Διότι σήμερον εἰς πολλάς περιπτώσεις οἱ λαοί χρησιμοποιοῦν τήν διαφοράν τῆς θρησκείας ἤ τῆς θρησκευτικῆς δοξασίας αὐτῶν ὡς στοιχεῖον τῆς ἰδιοπροσωπείας των, τήν δέ ἰδιοπροσωπείαν των θεωροῦν ὡς θεμέλιον τῆς ἐθνικῆς ὑποστάσεώς των ἤ τῆς ἑτερότητός των.

Κατά τό μέτρον, λοιπόν, κατά τό ὁποῖον ἡ ἐθνική συνείδησις καί ὑπόστασις εἶναι ἀναπόφευκτον στοιχεῖον τῆς ἰδιοπροσωπείας τῶν λαῶν καί τῶν ἐθνῶν, οἱ λαοί εὐλόγως θά προασπίζωνται τό ἀναφαίρετον δικαίωμα αὐτῶν νά αὐτοπροσδιορίζουν τήν θρησκείαν των, ἄν καί καθ᾿ ἡμᾶς ἡ ὑπόταξις τῆς θρησκείας εἰς τήν ὑπηρεσίαν ἐθνικῶν σκομιποτήτων δέν εἶναι στάσις ὀρθή.

Ὁπωσδήποτε, διά πολλούς αἰῶνας ἀκόμη θά ἔχωμεν εἰς τόν πλανήτην μας πολλάς θρησκείας καί περισσοτέρας ἀποκλινούσας ἀλλήλων θρησκευτικάς πεποιθήσεις. Αὐτό τό γεγονός, ἐν ὄψει καί τῆς οἰκονομικῆς καί πληροφοριακῆς παγκοσμιοποιήσεως, φέρει εἰς συχνήν ἐπικοινωνίαν τούς πιστούς τῶν διαφόρων θρησκειῶν καί καθιστᾷ καθημερινόν φαινόμενον τόν μεταξύ αὐτῶν ἀνεπίσημον διάλογον. Κατά ἕν βῆμα προωθημένος εἶναι ὁ ἐπίσημος διάλογος μεταξύ τῶν θρησκευτικῶν ἡγεσιῶν, αἱ ὁποῖαι δέν δύνανται νά ἀγνοήσουν τήν πραγματικότητα, οὐδέ νά αὐτοεγκλεισθοῦν εἰς μίαν αὐτάρεσκον ἀπομόνωσιν.

Ἄλλωστε, αἱ θρησκεῖαι αἱ ὁποῖαι θεωροῦν ἑαυτάς κατόχους καί φορεῖς τῆς θείας ἀληθείας αἰσθάνονται ὡς καθῆκον αὐτῶν τήν διάδοσιν τῆς πίστεώς των καί ἐξ ὁρισμοῦ δέν δύνανται νά ἀπομονωθοῦν.

Αἱ ὑπάρχουσαι δυσχέρειαι πραγματοποιήσεως τοῦ Διαθρησκειακοῦ Διαλόγου εἰς τό θεολογικόν ἐπίπεδον δέν ἐμποδίζουν, ἀλλά μᾶλλον προωθοῦν, τόν ἐντοπισμόν αὐτοῦ εἰς τήν ἀλληλογνωριμίαν τῶν προσώπων καί τῶν ἰδεῶν, τήν καλλιέργειαν τῆς θρησκευτικῆς ἀνοχῆς καί συνυπάρξεως, τήν ἐξάλειψιν τοῦ φανατισμοῦ καί τῶν πολλῶν παγιωμένων προκαταλήψεων. Οἱ στόχοι αὐτοί  εἶναι μεγάλης σπουδαιότητος, διότι ὑπηρετοῦν τήν εἰρήνην, ἡ ὁποία εἶναι τό ὑπόβαθρον πάσης πολιτιστικῆς προόδου.

Εἰδικώτερον, εἶναι παρατηρημένον ὅτι ἡ θρησκευτική παιδεία εἶναι συνήθως ἐλλιπής, ἰδίᾳ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τάς θρησκείας, αἱ ὁποῖαι δέν ἐπικρατοῦν εἰς δεδομένην χώραν. Ἀκόμη καί μεταξύ τῶν κατόχων ὑψηλοτέρας παιδείας διαπιστώνεται ἡ ἐλλιπής αὐτή γνῶσις. Τό ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι κυκλοφοροῦν εὐκόλως ποικίλαι πεπλανημέναι ἀντιλήψεις καί προκαταλήψεις, αἱ ὁποῖαι δυσχεραίνουν τήν εἰρηνικήν συνεργασίαν τῶν ἀνθρώπων. Διά τῶν συστηματικῶν διαλόγων δύναται νά βελτιωθῇ σταδιακῶς τό ἐπίπεδον ἀλληλοκατανοήσεως καί ἐπιγνώσεως τῶν θρησκευτικῶν παραμέτρων ἑκάστου λαοῦ καί πολιτισμοῦ, εἰς τρόπον ὥστε νά παραμερίζωνται μακροχρόνιαι προκαταλήψεις.

Δέν πρέπει δέ νά ἀγνοῆται ὅτι εἰς πολλούς λαούς καί πολιτισμούς ἡ θρησκευτική πίστις καί γενικώτερον τό θρησκευτικόν στοιχεῖον διαδραματίζει σπουδαῖον ρόλον εἰς τήν ἀτομικήν, τήν κοινωνικήν καί τήν ἐθνικήν ζωήν, πολύ δέ σημαντικώτερον ἀπό ἐκεῖνον τόν ὁποῖον διαδραματίζει εἰς τάς κοινωνίας τοῦ συγχρόνου Δυτικοῦ Πολιτισμοῦ.

Ἀσφαλῶς, δέν ἀναμένομεν μόνον μονομερῆ βελτίωσιν τῶν ἀντιλήψεων τοῦ Χριστιανικοῦ κόσμου περί τοῦ μή χριστιανικοῦ τοιούτου, ἀλλά καί ἀνάλογον βελτίωσιν τῶν ἀντιλήψεων τοῦ μή χριστιανικοῦ κόσμου περί τοῦ Χριστιανισμοῦ. Ἀτυχῶς, πολλαί μή χριστιανικαί πράξεις καί συμπεριφοραί τῶν Χριστιανικῶν λαῶν ἔχουν δημιουργήσει τήν εὐρύτατα διαδομένην ἐντύπωσιν ὅτι τά ἔργα αὐτῶν τυγχάνουν τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Χριστιανισμοῦ. Ἀντιστοίχως, καί τά ἔργα τῶν ὀπαδῶν ἄλλων θρησκειῶν ἀποδίδονται πολλάκις εἰς τάς ἀμετόχους αὐτῶν θρησκείας των. Διά τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον νά ἀποσαφηνισθῇ τό καθαρόν ἀπό ἰδιοτελεῖς σκοπιμότητας τῶν πιστῶν περιεχόμενον ἑκάστης θρησκείας καί νά ἀποδοθοῦν αἱ εὐθῦναι  τῶν ἐν λόγῳ πιστῶν εἰς αὐτούς καί ὄχι εἰς τήν  θρησκείαν των.

Αὐτός ὁ διαχωρισμός τῶν εὐθυνῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι εἷς τῶν σκοπῶν τοῦ Διαθρησκειακοῦ Διαλόγου, προφυλάσσει ἀπό φοβίας ἐρχομένας ἀπό τό παρελθόν καί ἐμποδιζούσας τήν σημερινήν εἰρηνικήν καί ἀγαθοπροαίρετον συνεργασίαν.

Ἄλλος σημαντικός σκοπός τοῦ Διαθρησκειακοῦ Διαλόγου εἶναι ἡ προσέγγισις τῶν ἀπόψεων ἐπί τοῦ ἐξόχως σπουδαίου θέματος τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ὁ Δυτικός Πολιτισμός, ὑπό τήν ἐπίδρασιν τῶν εὐαγγελικῶν ἀρχῶν τῆς ἰσότητος τῶν ἀνθρώπων, τῆς ἐλευθερίας τῆς συνειδήσεως καί τῆς ὑπάρξεως, τῆς προστασίας τῶν ἀδυνάτων, τῆς δικαιοσύνης καί τῆς ἀγάπης, καί πλείστων ἄλλων, ἀλλά καί τῶν ἰδεῶν τοῦ ἀνθρωπισμοῦ, ἔχει, ἰδίᾳ ἀπό τοῦ Διαφωτισμοῦ καί ἑξῆς, ἀναβιβάσει σταδιακῶς τόν θεσμόν τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων εἰς μέγα ὕψος, ἐν ἀντιθέσει πρός ἄλλους πολιτισμούς, μερικοί τῶν ὁποίων εἴτε ὀλίγον ἀσχολοῦνται μέ τά ἀνθρώπινα δικαιώματα, εἴτε καί ἔχουν θεσμοθετημένας ὡς νομίμους καί παραδεκτάς δυσμενεῖς μεταχειρίσεις ὡρισμένων κατηγοριῶν ἀτόμων, ὡς αἱ μειονότητες, αἱ γυναῖκες, τά παιδία, οἱ δοῦλοι καί οἱ παρίαι, κλπ.

Μάλιστα δέ ἔχουν ἀναπτύξει καί μεταφυσικάς διδασκαλίας, διά τῶν ὁποίων ἡ ὑπάρχουσα κατάστασις ἑρμηνεύεται ὡς σύμφωνος πρός τήν ἄνωθεν ἐπιβεβλημένην τάξιν ἐπί τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων! Ὡς εἶναι κατανοητόν, τοιαῦται ἀντιλήψεις, νομιμοποιοῦσαι τήν καταπάτησιν τῶν στοιχειωδῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων μέ ἠθικήν ἐπένδυσιν θρησκευτικάς καί μεταφυσικάς δοξασίας, δέν ἐγκαταλείπονται εὐκόλως.

Ἀλλ᾿ ὅμως, ἐάν θέλωμεν τήν βελτίωσιν τῶν συνθηκῶν ζωῆς δι᾿ ὅλους τούς ἀνθρώπους κατά τάς διακηρύξεις μας, ὀφείλομεν νά καταστήσωμεν ἀντικείμενον τῶν διαθρησκειακῶν διαλόγων μας καί τά θέματα αὐτά.

Πιστεύομεν ὅτι ἡ ἠθική ἰσχύς τοῦ ἀξιώματος περί τοῦ σεβασμοῦ τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου, ἀνεξαρτήτως φύλου, ἡλικίας, φυλῆς, θρησκείας, οἰκονομικῆς, μορφωτικῆς καί ἄλλης καταστάσεως, εἶναι τόσον μεγάλη, ὥστε νά ὑπερνικήσῃ καί ἀνατρέψῃ τάς μακροχρονίους πνευματικάς ἀγκυλώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιτρέπουν εἰς τούς ἰσχυροτέρους τήν ἀγνόησιν αὐτοῦ καί ἀκόμη χειρότερον τήν θεσμοθετημένην καταπάτησιν τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ἀσφαλῶς, χρειάζεται ἐργώδης προσπάθεια διά νά ἐπιτραπῇ ἡ συζήτησις ἐπί τῶν θεμάτων τούτων ἀπό τήν πλευράν ἡ ὁποία δέν ἐσεβάσθη τά ἀνθρώπινα δικαιώματα.

Ἐν τούτοις, ἐλπιδοφόρον εἶναι ὅτι εἰς πᾶσαν κοινωνίαν ἀνευρίσκονται προηγμένα πνεύματα, τά ὁποῖα ἀντιλαμβάνονται τήν σπουδαιότητα τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων καί ἐργάζονται διά τήν εὐρυτέραν ἀποδοχήν τῆς κοινωνικῆς χρησιμότητος αὐτῶν, ἀκόμη καί ἐντός πολιτισμῶν, οἱ ὁποῖοι δέν εἶναι ἐξοικειωμένοι μέ αὐτάς τάς ἐννοίας.

Εἰς τό σημεῖον τοῦτο πρέπον εἶναι νά ἀναφέρωμεν, ὅτι τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον καί ἡ ἐν Τουρκίᾳ περί αὐτό Ἑλληνορθόδοξος Μειονότης αἰσθάνονται ὅτι ῾δέν ἀπολαύουν  ἀκόμη πλήρων δικαιωμάτων, ὡς ἡ μή ἀναγνώρισις νομικῆς προσωπικότητος εἰς τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον, ἡ ἀπαγόρευσις λειτουργίας τῆς Θεολογικῆς-Ἱερατικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης,  περιουσιακά θέματα καί ἄλλα πολλά. Ἀναγνωρίζομεν ὅμως ὅτι ἔχουν γίνει μεταρρυθμίσεις τινές καί σημειωθῆ μερικά ἀξιόλογα βήματα προσεγγίσεως τοῦ ἐσωτερικοῦ δικαίου πρός τό εὐρωπαϊκόν κεκτημένον, δι᾿ ὅν λόγον καί, προσδοκῶντες καί τά ὑπολειπόμενα ἀπαραίτητα κατά τάς ἀπαιτήσεις τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἑνώσεως βήματα, τασσόμεθα ἀνέκαθεν ὑπέρ τῆς εὐρωπαϊκῆς προοπτικῆς τῆς Τουρκίας.

Ἐκεῖνο τό ὁποῖον εὐχερέστερον ἐπιτυγχάνεται διά τῶν διαθρησκειακῶν διαλόγων εἶναι ἡ καλλιέργεια ἑνός πνεύματος ἀνοχῆς, καταλλαγῆς καί εἰρηνικῆς συμβιώσεως τῶν πιστῶν τῶν διαφόρων θρησκειῶν, ἀπηλλαγμένων φανατισμῶν καί φοβιῶν. Ἐν ἀντιθέσει πολλάκις πρός τάς πολιτικάς τοποθετήσεις, αἱ ὁποῖαι ὑποθάλπουν τό πνεῦμα τῆς ἀντιπαραθέσεως, ἁλιεύουσαι ἐντός αὐτοῦ θύματα καί θύτας, ἡμεῖς προσπαθοῦμεν καί ἐπιδιώκομεν νά ἐνσπείρωμεν τό πνεῦμα τῶν ἴσων δικαιωμάτων καί ὑποχρεώσεων δι᾿ ὅλους καί τῆς εἰρηνικῆς συνεργασίας αὐτῶν, ἀνεξαρτήτως τῆς θρησκείας ἑκάστου. Διότι, μόνον διά τοῦ ἀνοίγματος τῶν καρδιῶν καί τῶν διανοιῶν πρός τόν ἄλλον καί διά τῆς ἀποδοχῆς τῆς ἑτερότητος αὐτοῦ ὡς ἴσης ἀξίας πρός τήν ἰδικήν μας εἶναι δυνατόν νά οἰκοδομήσωμεν τήν εἰρήνην ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ.

Ἴσως δέν εἶναι μικροτέρας σημασίας καί ἕν ἀκόμη ἐπίτευγμα καί σκοπός τῶν διαθρησκειακῶν διαλόγων. Αὐτό εἶναι ὁ ἐμπλουτισμός τῆς σκέψεως ἑκάστου θρησκευομένου διά τῆς θεωρήσεως τῶν πραγμάτων ὑπό τοῦ ἄλλην θρησκείαν ἀκολουθοῦντος  καί ἄλλον τρόπον σκέψεως καί ἀντιλήψεως τῶν πραγμάτων ἔχοντος. Ὁ ἐμπλουτισμός αὐτός ἀπαλλάσσει ᾿άπό τήν μονομέρειαν, ἐπιτρέπει ἀνωτέραν ἤ πλατυτέραν κατανόησιν τῶν δοξασιῶν, γονιμοποιεῖ τήν διάνοιαν καί ὁδηγεῖ οὐχί σπανίως εἰς βαθυτέραν βίωσιν τῆς ἀληθείας καί εἰς πλέον ἐξελιγμένον ἐπίπεδον ἀνελίξεώς μας ἐνώπιον τῆς θείας ἀποκαλύψεως.

Διότι, ἐπί παραδείγματι, ἡ ἀγάπη ὡς ἀνιδιοτελές θυσιαστικόν ὑπέρ τοῦ ἀγαπωμένου αἴσθημα καί βίωμα εἶναι κορυφαία ἀπαίτησις τῆς συνειδήσεως, ἀλλά δέν ἀπῃτήθη παρ᾿ ὅλων ταυτοχρόνως, διότι ἡ σκληροκαρδία τῶν πολλῶν δέν ἦτο ὥριμος νά δεχθῇ μίαν τόσον ὑψηλήν καί αὐτοθυσιαστικήν ἀπαίτησιν.

Ἐν τούτοις, ἡ ἀγάπη αὐτή, ἡ ὁποία ἀρχικῶς ἦτο κατόρθωμα πολύ ὀλίγων, ἔφθασε σήμερον νά εἶναι κίνητρον ἐνεργειῶν καί προγραμμάτων καί θεσμῶν, ὡς τοῦ  Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης, τῶν προσπαθειῶν ἀνακουφίσεως  τῆς πτωχείας καί τῶν πληττομένων ἀπό θεομηνίας, τῆς ἀναγνωρίσεως καί προασπίσεως τῶν ἀνθρωπίνων ἐν γένει δικαιωμάτων καί τῶν θρησκευτικῶν ἐλευθεριῶν καί πλείστων ἄλλων ἐνεργειῶν, αἱ ὁποῖαι θά ἐθεωροῦντο ἀνεδαφικαί καί οὐτοπικαί πρό μερικῶν αἰώνων ἤ καί ἐτῶν ἀκόμη.

Ἐρείσματα διά τό καλόν δυνάμεθα νά ἀνεύρωμεν εἰς πολλάς θρησκείας, ἐάν ὄντως θέλωμεν τοῦτο. Ἡ ἀπό κοινοῦ ἐν διαλόγῳ ἀναζήτησις αὐτῶν θά ἀποβῇ καρποφόρος. Αἱ θρησκευτικαί γραφαί ἐπιδέχονται πολλάς ἑρμηνείας καί προσεγγίσεις. Εἰς ἡμᾶς ἀπόκειται νά ἐπιλέγωμεν ἑκάστοτε τάς πλέον φιλανθρώπους, τάς πλέον εἰρηνικάς, τάς πλέον σεβομένας τόν ἄνθρωπον, τάς πλέον αὐξανούσας τήν εἰρήνην, τήν ἀλληλεγγύην, τόν ἀλτρουϊσμόν, τήν ἀγάπην. Ὀφείλομεν νά ἀναβαίνωμεν τάς βαθμίδας τῆς κλίμακος τοῦ καλοῦ καί νά μή καταβαίνωμεν αὐτάς. Ἄς ἐργασθῶμεν διά τήν ἄνοδον εἰς τήν ἑπομένην βαθμίδα διά τό καλόν ὅλων.

Ὡς ὁ Ἐπίσκοπος τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ὀφείλομεν νά διακονῶμεν τόν φιλάνθρωπον καί εἰρηνικόν χαρακτῆρα τοῦ Χριστιανικοῦ Εὐαγγελίου. Καί μέ τό θάρρος αὐτῆς τῆς διακονίας τολμῶμεν νά ἀπευθύνωμεν εἰς τήν Κοινοβουλευτικήν Συνέλευσιν τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης, δηλαδή εἰς πρόσωπα ἐπιφορτισμένα νά ἀσκοῦν τόν ἀποφασιστικόν διά τήν διεθνῆ εὐταξίαν καί εἰρήνην ρόλον τῶν εὐρωπαϊκῶν κοινωνιῶν, ἔκκλησιν ἐγκάρδιον: Ἀσκήσατε, ἀγαπητοί φίλοι,  τήν ἐπιρροήν σας, τήν πολιτικήν σας τέχνην καί ἐπιστήμην, προκειμένου νά ἀποκατασταθῇ, εἰς τόν σημερινόν μας κόσμον, ἡ ἐλευθερία ζωῆς καί ἐκφράσεως τῶν θρησκευτικῶν παραδόσεων. Νά μή διώκωνται, νά μή περιθωριοποιοῦνται, νά μή στεροῦνται τῶν εὐκτηρίων οἴκων των καί τῶν περιουσιῶν των πολῖται συγχρόνων κρατῶν ἐξ αἰτίας τῶν διαφορετικῶν θρησκευτικῶν πεποιθήσεών των.

Εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι τό Συμβούλιον τῆς Εὐρώπης ἐνδιαφέρεται ὄχι μόνον διά συμφέροντα ποικίλα τῶν εὐρωπαϊκῶν χωρῶν, ἀλλά καί διά τήν διάσωσιν καί προώθησιν τῶν ἐπιτευγμάτων πολιτισμοῦ τά ὁποῖα συγκροτοῦν αὐτήν ταύτην τήν ταυτότητα τῆς Εὐρώπης. Ἡ θρησκευτική ἐλευθερία καί ἐν γένει τά ἀνθρώπινα δικαιώματα εἶναι ἕν τοιοῦτον ἐπίτευγμα.

Ἕκαστος περιορισμός αὐτῆς καί αὐτῶν κολοβώνει τόν ἀνθρώπινον πολιτισμόν, εἶναι ὀπισθοδρόμησις, ἀνάσχεσις τῶν ἀνθρωπίνων ἐλπίδων. Ἔχομεν τήν βεβαίαν ἐλπίδα, ὅτι τά πράγματα διά τῆς συμβολῆς ὅλων σας, ἀγαπητά καί τιμιώτατα μέλη τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης, θά βαίνουν βελτιούμενα. Καί «ἡ ἐλπίς οὐ καταισχύνει».

Σᾶς εὐχαριστοῦμεν διά τήν ἀγάπην σας καί τήν ὑπομονήν σας νά ἀκούσετε τούς ἤχους τῆς καρδίας μας καί σᾶς εὐχόμεθα ὑγείαν καί πολλάς ἐπιτυχίας κατά τό νέον ἔτος, ἐπ᾿ ἀγαθῷ τῆς Εὐρώπης καί ὁλοκλήρου τῆς ἀνθρωπότητος.