[English] Printer-friendly version
The Ecumenical Patriarch
The Ecumenical Patriarchate
Bishops of the Throne
List of Patriarchs
Other Orhodox Churches
Theological and various articles
Ecological activities
Youth ministry
Interchristian relations
Conferences
Photo gallery
Holy Monasteries and Churches
Creed
Church calendar
Icons
Byzantine music
Contact details

Photo

Ἱερὰ Πατριαρχικὴ καὶ Σταυροπηγιακὴ Μονὴ Ἁγίας Τριάδος Χάλκης

Ἐπὶ τῆς κορυφῆς τοῦ πρὸς βορρᾶν λόφου μιᾶς τῶν ὡραιότερων νήσων τῶν Πριγκιπονήσων τῆς Προποντίδος, τῆς Χάλκης, ἐχούσης σχῆμα κώνου καὶ κεκοσμημένης δι᾽ ἑνὸς τῶν πευκοφύτων δασῶν, εὑρίσκεται ἡ Ἱερὰ αὕτη Μονή, ἥτις τιμᾶται ἐπ᾽ ὀνόματι τῆς Ἁγίας Τριάδος.
Πρῶτος, ὁ Πατριάρχης Κωνσταντῖνος ὁ Α´, ὁ ἀπὸ Σιναίου, εἰς τὴν «Κωνσταντινιάδα» του ἀναφέρει ὅτι «ἐκ παραδόσεως ἱδρυτὴς τῆς Μονῆς τυγχάνει ὁ τὴν Μυριόβιβλον πονήσας Μέγας Πατριάρχης Φώτιος. Τὴν μαρτυρίαν ταύτην υἱοθέτησαν καὶ πλεῖστοι ἔκτοτε ἱστορικοὶ καὶ χρονογράφοι, ὡς οἱ: Οἰκονόμος Κωνσταντῖνος ἐξ Οἰκονόμων, Βαρθολομαῖος ὁ Κουτλουμουσιανός, Μανουὴλ Γεδεὼν καὶ ἄλλοι. Ἡ ἐν τῇ Μονῇ ἀπὸ τοῦ 1844 στεγαζομένη Ἱερὰ Θεολογικὴ Σχολή, ἀποδεχθεῖσα τὴν παράδοσιν ταύτην, ἀνέγραψεν ὡς προστάτην αὐτῆς τὸν Ἱερὸν Φώτιον καὶ ἐτέλει τὴν μνήμην αὐτοῦ, πλὴν τῆς 6ης Φεβρουαρίου, καὶ κατὰ τὴν ἑπομένην τῆς ἑορτῆς τῆς Ἁγίας Τριάδος, κατὰ τὴν ἀρχαίαν μοναστηριακὴν τάξιν».
Ὑπάρχουν ὅμως καὶ πλεῖσται ἄλλαι πληροφορίαι περὶ τῆς Μονῆς. Ὁ Θεόδωρος ὁ Στουδίτης, μέγας ὑπερασπιστὴς τῆς Ὀρθοδοξίας, ὅστις διέμεινεν ἐν Χάλκῃ ἐξορισθεὶς ὑπὸ τοῦ Αὐτοκράτορος Κωνσταντίνου Κοπρωνύμου τοῦ Στ´ (780-797) ἔν τινι Μονῇ, ὅπου καὶ συνέταξε τὰς Ἐπιστολὰς καὶ τὴν Κατήχησίν του, ὀνομάζει ὡς ἱδρυτὴν τῆς Μονῆς Ἰωάννήν τινα, καθηγούμενον ἢ Καθηγητὴν τῆς Χαλκίτου.
Ἐπίσης ὁ αὐτὸς Θεόδωρος Στουδίτης ἀπεκάλει τὴν Μονὴν ὡς «ἡμετέραν Μονήν». Ὁ τίτλος «καθηγούμενος ἢ καθηγητὴς τῆς Χαλκίτου» συναντᾶται ἀργότερον τὸ ἔτος 1519, ἐν τῷ ὑπ᾽ ἀριθμ. 59 χειρογράφῳ τῆς Μονῆς, ἔνθα σημειοῦται ὅτι τοῦτο «πέφυκε τοῦ μοναστηρίου τῆς Χάλκης». Ἡ ἀποσιώπησις τῆς ὀνομασίας τῆς Μονῆς τῆς Ἁγίας Τριάδος, καὶ ἡ χρῆσις τῆς ἐκφράσεως «τὸ μοναστήριον τῆς Χάλκης» θὰ προέρχεται ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἡ Μονὴ ἧτο ὁπωσδήποτε ἡ περισσότερον γνωστή, διότι ἦτο ἡ ἀρχαιότερα, ἱστορικωτέρα καὶ κυριωτέρα Μονὴ τῆς νήσου ταύτης, ἐν ἀντιθέσει ἴσως πρὸς ἄλλας ἐν αὐτῇ ἱδρυθείσας, σὺν τῷ χρόνῳ, Μονάς. Πάντως, μετὰ πεποιθήσεως δυνάμεθα νὰ ἰσχυρισθῶμεν ὅτι, ἡ Ἱερὰ αὕτη Μονὴ ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμέρων τῆς ἰδρύσεώς της, ἐτιμᾶτο ἐπ᾽ ὀνόματι τῆς Ἁγίας καὶ Ζωοποιοῦ καὶ Ὁμοουσίου καὶ Ἀδιαιρέτου Τριάδος, ὡς μαρτυρεῖ Θεόδωρος ὁ Στουδίτης. Ἡ Αὐτοκράτειρα Αὐγούστα Θεοδοσία καὶ ὁ υἱὸς αὐτῆς Βασίλειος ὁ Α´, ὁ Μακεδὼν (867-886), ἐχρησιμοποίησαν τὴν «Μονὴν Χαλκίτου» ὡς κατοικητήριον «διαίτης», ἐξ οὗ καὶ ἡ Μονὴ ἔλαβε τὴν προσωνυμίαν «Μονὴ τῶν Δεσποτῶν».
Κατὰ τὸ ἔτος 1063, ἡ βασίλισσα Αἰκατερίνη Κομνηνή, ἀφιεροῦσα εἰς τὴν Ἱερὰν Μονὴν χειρόγραφον Εὐαγγέλιον, ὠνόμαζεν αὐτὴν ῥητῶς «Ἱερὰν Μονὴν Ἁγίας Τριάδος τῆς Χάλκης». Ἡ μαρτυρία αὕτη εἶναι ἡ πρώτη, σαφὴς καὶ βεβαία πληροφορία περὶ τῆς ὀνομασίας τῆς Μονῆς. Ἀργοτερον, περὶ τὰ μέσα τοῦ ΙΣτ´ αἰῶνος, ὁ Πατριάρχης Μητροφάνης ὁ Γ´, ὁ Βυζάντιος, ἐπανέλαβε τὴν ὀνομασίαν αὐτῆς, ὡς Μονῆς τῆς Ἁγίας Τριάδος. Ὁ Πατριάρχης ἀποκαλεῖ ταύτην, ὡς Μονὴν «τοῦ Ἐσόπτρου». Τὴν ἐπωνυμίαν ταύτην ἐπανέλαβεν, εἴτε προϋπάρχουσαν εἴτε ὑπ᾽ αὐτοῦ διὰ πρώτην φορὰν ἐπινοηθεῖσαν, καθὰ ἰσχυρίσθη ἐν τῷ ἐπιγράμματι αὐτοῦ ὁ Οἰκονόμος Κωνσταντῖνος ἐξ Οἰκονόμων.
Τοῦτο δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἀποδειχθῇ. Πάντως, ἔκτοτε ἡ Μονὴ συνοδεύεται καὶ διὰ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τούτου. Οὕτω, Θεοδόσιος ὁ Ζυγομαλᾶς (10 Ὀκτωβρίου 1574), ὁ ἡγούμενος τῆς Μονῆς Ἱερομόναχος Διονύσιος (Φεβρουάριος 1691), τὸ σιγίλλιον Γαβριὴλ τοῦ Δ´ (Ἰούνιος 1781), ὁ Κωνσταντῖνος ὁ Τυπάλδος, Ἀρχιμανδρίτης καὶ Σχολάρχης τῆς Ἱερᾶς Θεολογικῆς Σχολῆς (8 Ὀκτωβρίου 1844), μετέπειτα δὲ Μητροπολίτης Σταυρουπόλεως καὶ ὁ Οἰκονόμος Κωνσταντῖνος ἀναφέρουν τὴν προσωνυμίαν τῆς Μονῆς, ὡς Μονῆς τοῦ «Ἐσόπτρου». Ἡ προσωνυμία ὑπενθυμίζει τὴν ἐσωτερικὴν ἠθικὴν καθαρότητα καὶ τελειότητα τῆς μοναστικῆς ἀδελφότητος, ἀλλ᾽ ὡσαύτως καὶ τὴν περίοπτον θέσιν ἔνθα εὑρίσκεται ἐν τῇ νήσῳ Χάλκη.
Ἡ Μονὴ ἀπὸ μέρους τοῦ Καισαρίου Δαπόντε (1789) ἔλαβε τὴν ἐπωνυμίαν «περίβλεπτος» (διὰ τὴν τοποθεσίαν ἐξ ἧς τὰ πάντα πέριξ θεωροῦνται μὲ εὐκολίαν). Δυστυχῶς, ἡ προσωνυμία αὕτη δὲν χρησιμοποιεῖται ἐφεξῆς, ἀπαντῶσα μόνον μίαν φορὰν ἐν τῷ γράμματι Ἰωακεὶμ τοῦ Β´ (10 Μαΐου 1863) καὶ διὰ τῆς λέξεως ὄχι «Ἔσοπτρον» ἀλλὰ «Κάτοπτρον».
Εἰς τὴν Μονὴν ἐκ μέρους τοῦ Ἱεροῦ Φωτίου ἀπεδόθη καὶ ἑτέρα ἐπωνυμία, ἡ τῆς Σιὼν ἢ τῆς Νέας Σιών. Ὁ Σκαρλάτος Βυζάντιος ἰσχυρίζεται, ὅτι ἡ Μονή, εἴτε διότι ἀνῆκεν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα, εἴτε εἰς τὸ Ὄρος Σινὰ εἶχε λάβει τὴν προσωνυμίαν ταύτην. Ἡ αἰτιολογία ὅμως αὕτη δὲν εὐσταθεῖ. Πρῶτος, ὁ Πατριάρχης Κωνσταντῖνος ὁ Α´, ὁ ἀπὸ Σιναίου, ἐδημοσίευσε τὸ 1824 ὅτι «τὸ μονύδριον αὐτὸ ἐλέγετο τῆς Σιὼν καὶ ἐπομένως ὠνομάσθη τῆς Ἁγίας Τριάδος τοῦ Ἐσόπτρου».
Κατ᾽ Ὀκτώβριον τοῦ 1844, ὅταν ὁ Σχολάρχης Σταυρουπόλεως Κωνσταντῖνος Τυπάλδος ἐπρολόγισε τὴν α´ ἔκδοσιν τῆς Ἱερᾶς Ἀκολουθίας τοῦ Ἱεροῦ Φωτίου, Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως καὶ ἀνέφερε ὅτι συνέστη ἡ ἑορτὴ τοῦ Ἱεροῦ Πατρὸς ἐν τῇ Μονῇ τῆς Ἁγίας Τριάδος «τῇ παρ᾽ αὐτοῦ τοῦ τρισμάκαρος τὸ πρῶτον κτισθείσῃ, ὡς ἡ ἐκ πατέρων εἰς ἡμᾶς ἀφικομένη παράδοσις ἐξιστόρησε, καὶ τῇ τῆς νέας Σιὼν ἐπωνυμία παρ᾽ αὐτοῦ σεμνολογηθείσῃ». Μετέπειτα δὲ καὶ ὁ Οἰκονόμος Κωνσταντῖνος τονίζει τὴν ἐπωνυμίαν ταύτην ἐν τῷ σχετικῷ ἐπιγράμματι αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐγγεγραμμένον ἐπὶ μαρμαρίνης πλακὸς καὶ ἀνηρτημένον ἄνωθεν τῆς εἰσόδου τοῦ ναοῦ:
«Χαῖρε μοι ἀνθεμόεσσα Προποντίδος ἄφθιτε κούρη
Χαλκίτις νῆσος πᾶσιν ἀειδομένη.
Ἡ καλὴν στεφάνην περὶ κρήδεμν᾽ ἐστεφάνωσαι
τὴνδε Μονὴν ἱερὰν τῆς Μεγάλης Τριάδος.
Φώτιος ἥν πρῶτος Πατριάρχης κεῖνος ὁ Θεῖος
δείματο καί ἔ νέην ἐξωνόμηνε Σιὼν ...»

Ὁ Μοσχονησίων Ἀπόστολος

Photo

 

Ἐπιστροφή
Ἐπιστροφή